اظهارات جدید سروش: «نفی نزول قرآن از جانب خدا»

دکتر عبدالکريم سروش*، در مصاحبه‌اي جديد، به دور از تکلف و استفاده از شعر و ... نظريات خود را به صورت واضح‌تري بيان کرده است. اين اظهارات، به معني «نفي نزول قرآن از جانب خدا» است.

قرآن، انساني و خطاپذير است
چندين سال پس از انتشار "بسط تجربه نبوي"، دکتر عبدالکريم سروش اينک به بهانه بازانتشار قريب الوقوع کتابش توسط انتشارات بريل، در گفتگو با مجله ZemZem، لب لباب و عصاره صحبت‌هاي خود را فارغ از پيچيدگي‌هاي کلامي بازگو مي‌کند.
اين مطلب در سايت رسمي دکتر سروش درج و ترجمه آن نيز در راديو زمانه وابسته به دولت هلند انتشار يافته است.
بسط تجربه نبوي در زمان انتشار، به تلاش براي گسترش نظريه خطاپذيري معرفت ديني (در قبض و بسط تئوريک شريعت) به قرآن تعبير و انتقادات فراواني را باعث شد. اينک دکتر سروش، مقصود خود از اين نظريه را به زبان ساده و بدور از تکلفات زباني تشريح مي‌کند؛ از نگاه دکتر سروش، 1 - پيامبر (ص) بر اساس تجربه، شخصيت و دانش خود که از ديد دکتر سروش "در حد دانش عصر نزول" قرآن بوده است، الهام الاهي را به صورت متن و کتاب درآورده است. 2- قرآن، معجزه اسلام، به خاطر انساني بودن، خطاپذير است و 3- اين خطاپذيري خللي در نبوت پيامبر وارد نمي‌کند.
متن کامل اين مصاحبه را در سايت خبري الف بخوانيد. به کامنت‌هاي متعدد اين مطلب نگاهي بياندازيد.

* متن اصلي مصاحبه
* متن انگليسي ترجمه شده توسط نشريه ZemZem
* متن در سايت رسمي دکتر سروش

نقد نظريات سروش:
کتاب‌ها:
* نگرشي بر مقاله‌ي قبض و بسط تئوريک شريعت ** نسخه مناسب براي چاپ (PDF):

* قرآن هرگز تحريف نشده است / استاد حسن‌زاده آملي

مقالات:
* ملاحظاتي انتقادي درباره مقاله «بسط تجربه نبوي» / دکتر سيدمحمدحکاک
* قرآن حقيقتى ماورايى يا الفاظ بشرى؟/ سيد محمد نبويان
* نقدي بر مدل کانتي دکتر سروش در تقرير بسط تجربه‌ي نبوي
* قبض تجربه‌ي نبوي يا بسط آن؟ / عبدالحسين خسروپناه

* نام اصلي او «حسين حاج فرج دباغ» است.
** بخش کتابخانه‌ي سايت متقين، کتاب‌هاي جالبي در زمينه‌هاي مختلف دين، فلسفه و ... دارد که بسياري نيز قابل دانلود هستند.

تا اونجايي که من مي دونم اين اظهار نظر جديدي از ايشون نيست و سالها پيش اين اظهار نظر رو کردن. در مورد درستي يا نادرستيش هم بنده چون تخصصي ندارم، نمي تونم اظهار کنم. البته قاعدتاً اين عقيده ايشون با برداشتي که ما از قرآن داريم، متفاوته؛ ولي نکته اي که به نظرم نبايد از اون چشم پوشي کرد اينه که در مورد همچين اظهار نظري از کسي مثل دکتر سروش دو احتمال وجود داره:

1- دکتر سروش با اطلاع از نادرستي اين ادعا و با غرض ورزي همچين اظهار نظري کرده و سوء نيت داشته.
با توجه به سوابق دکتر سروش، شخصاً اين احتمال رو خيلي ضعيف مي دونم.

2- دکتر سروش در نتيجه تحقيقات و مطالعاتش به اين نتيجه رسيده.
فکر مي کنم اين احتمال خيلي قوي تر باشه. صرف نظر از اين که از ديد ما اين اظهار نظر چقدر درسته، چون از سوي کسي مثل دکتر سروش مطرح شده، مسلماً جاي بحث و تحقيق و بررسي زيادي داره و به همين راحتي نمي شه در موردش حکم صادر کرد.

نقد آيت‌الله «جعفر سبحاني» به اظهارات «عبدالکريم سروش» درباره قرآن

پاسخ دکتر سروش به نامه ي آيت الله جعفر سبحاني

Religious belief is like a house made of playing cards. The whole structure will collapse if you pull one card out. In a few years, Soroosh's life will have the same ending as Ahmad Kasravi. This will solve the problem. Angel

وحيد نوشته بود:

تا اونجايي که من مي دونم اين اظهار نظر جديدي از ايشون نيست و سالها پيش اين اظهار نظر رو کردن. در مورد درستي يا نادرستيش هم بنده چون تخصصي ندارم، نمي تونم اظهار کنم. البته قاعدتاً اين عقيده ايشون با برداشتي که ما از قرآن داريم، متفاوته؛ ولي نکته اي که به نظرم نبايد از اون چشم پوشي کرد اينه که در مورد همچين اظهار نظري از کسي مثل دکتر سروش دو احتمال وجود داره:

1- دکتر سروش با اطلاع از نادرستي اين ادعا و با غرض ورزي همچين اظهار نظري کرده و سوء نيت داشته.
با توجه به سوابق دکتر سروش، شخصاً اين احتمال رو خيلي ضعيف مي دونم.

2- دکتر سروش در نتيجه تحقيقات و مطالعاتش به اين نتيجه رسيده.
فکر مي کنم اين احتمال خيلي قوي تر باشه. صرف نظر از اين که از ديد ما اين اظهار نظر چقدر درسته، چون از سوي کسي مثل دکتر سروش مطرح شده، مسلماً جاي بحث و تحقيق و بررسي زيادي داره و به همين راحتي نمي شه در موردش حکم صادر کرد.

وحيد جان!
حواست باشه که هيچ کس برات بت نشه.
چون ممکنه بت آدم بت پرست بشه.
و سروش براي خيلي ها بت شده بود.
پاسخ تمامي ادعاهاي سروش تو خود قرآن هست.
کافيه يکبار کامل قرآن رو بخوني.
يا حتي کامل هم نه؛ از نرم افزار استفاده کن و دنبال کلمات "قرآن"؛ "فرقان"؛ "ذکر"، "رسول" و "کتاب" جستجو کن و ببين چي نوشته. شايد بيش از 20 آيه به ادعاي بشري بودن قرآن پاسخ داده اند.
اينکه قرآن از جانب پيامبر هست و يا کلام پيامبر هست و يا پيامبر نقش اساسي (تأثيرگذار-تغيير دهنده) در کلام قرآن داشته؛ با محکمات قرآن که در بسياري جاها تکرار شده متناقض هست.
و تنها راه رفع اين تناقض کذاب خوندن محمد امين هست.
کاش سروش شهامت Omid رو داشت.

اکتيو نوشته بود:

وحيد نوشته بود:

تا اونجايي که من مي دونم اين اظهار نظر جديدي از ايشون نيست و سالها پيش اين اظهار نظر رو کردن. در مورد درستي يا نادرستيش هم بنده چون تخصصي ندارم، نمي تونم اظهار کنم. البته قاعدتاً اين عقيده ايشون با برداشتي که ما از قرآن داريم، متفاوته؛ ولي نکته اي که به نظرم نبايد از اون چشم پوشي کرد اينه که در مورد همچين اظهار نظري از کسي مثل دکتر سروش دو احتمال وجود داره:

1- دکتر سروش با اطلاع از نادرستي اين ادعا و با غرض ورزي همچين اظهار نظري کرده و سوء نيت داشته.
با توجه به سوابق دکتر سروش، شخصاً اين احتمال رو خيلي ضعيف مي دونم.

2- دکتر سروش در نتيجه تحقيقات و مطالعاتش به اين نتيجه رسيده.
فکر مي کنم اين احتمال خيلي قوي تر باشه. صرف نظر از اين که از ديد ما اين اظهار نظر چقدر درسته، چون از سوي کسي مثل دکتر سروش مطرح شده، مسلماً جاي بحث و تحقيق و بررسي زيادي داره و به همين راحتي نمي شه در موردش حکم صادر کرد.

وحيد جان!
حواست باشه که هيچ کس برات بت نشه.
چون ممکنه بت آدم بت پرست بشه.
و سروش براي خيلي ها بت شده بود.
پاسخ تمامي ادعاهاي سروش تو خود قرآن هست.
کافيه يکبار کامل قرآن رو بخوني.
يا حتي کامل هم نه؛ از نرم افزار استفاده کن و دنبال کلمات "قرآن"؛ "فرقان"؛ "ذکر"، "رسول" و "کتاب" جستجو کن و ببين چي نوشته. شايد بيش از 20 آيه به ادعاي بشري بودن قرآن پاسخ داده اند.
اينکه قرآن از جانب پيامبر هست و يا کلام پيامبر هست و يا پيامبر نقش اساسي (تأثيرگذار-تغيير دهنده) در کلام قرآن داشته؛ با محکمات قرآن که در بسياري جاها تکرار شده متناقض هست.
و تنها راه رفع اين تناقض کذاب خوندن محمد امين هست.
کاش سروش شهامت Omid رو داشت.

دکتر سروش به هيچ وجه واسه من بت نيست. اصلاً شناخت درستي روش ندارم که بخوام طرفدارش باشم يا مخالفش. اون آياتي که من و شما و ديگران مي دونيم که توي قرآن اومده و ما ازش اين تفسير رو مي کنيم که قرآن مستقيماً کلام خداست، قطعاً کسي مثل دکتر سروش هم ديده و خونده و تفسير کرده. بدم نمياد بدونم تفسير اون از اين آيات چيه و با نظريه اش چقدر تطابق داره. در هر صورت فکر مي کنم کسي در حد و اندازه دکتر سروش براي اين سؤال جوابهاي در حد نام دکتر سروش داشته باشه و به نظرم نمياد با استدلالات ساده اي که در حد کتاب تعليمات ديني مدارس راهنمايي هست بشه نظريه دکتر سروش رو رد کرد. فکر مي کنم اين نظريه بايد خارج از جو احساسي در يک فضاي علمي بررسي بشه.

[quote="اکتيو"]

وحيد نوشته بود:

حواست باشه که هيچ کس برات بت نشه.
چون ممکنه بت آدم بت پرست بشه.
و سروش براي خيلي ها بت شده بود.
پاسخ تمامي ادعاهاي سروش تو خود قرآن هست.
کافيه يکبار کامل قرآن رو بخوني.
يا حتي کامل هم نه؛ از نرم افزار استفاده کن و دنبال کلمات "قرآن"؛ "فرقان"؛ "ذکر"، "رسول" و "کتاب" جستجو کن و ببين چي نوشته. شايد بيش از 20 آيه به ادعاي بشري بودن قرآن پاسخ داده اند.
اينکه قرآن از جانب پيامبر هست و يا کلام پيامبر هست و يا پيامبر نقش اساسي (تأثيرگذار-تغيير دهنده) در کلام قرآن داشته؛ با محکمات قرآن که در بسياري جاها تکرار شده متناقض هست.
و تنها راه رفع اين تناقض کذاب خوندن محمد امين هست.

اکتيو جان هرچند که من براي پيامبر احترام خاصي قائلم و کلا معتقدم هرکسي که تونسته اسمش رو در تاريخ ماندگار کنه
آدم با جربزه اي بوده که مثل خيلي از مردم عادي نيومده که زندگي کنه و بميره و کسي نشناسدش و اين قابل تقديره

اما از ديدگاه يه آدم بي طرف که بخواد نظر بده سوال من اينه:
اگه سروش واسه کسي بت شده
تو هم که محمد امين برات بت شده!!!!!!!!!!!!! اينطور نيست؟؟؟؟؟

پي نوشت: بازم ميگم من خودم پيامبر رو دوست دارم و احترام بهش ميزارم

اکتيو نوشته بود:

وحيد نوشته بود:

حواست باشه که هيچ کس برات بت نشه.
چون ممکنه بت آدم بت پرست بشه.
و سروش براي خيلي ها بت شده بود.
پاسخ تمامي ادعاهاي سروش تو خود قرآن هست.
کافيه يکبار کامل قرآن رو بخوني.
يا حتي کامل هم نه؛ از نرم افزار استفاده کن و دنبال کلمات "قرآن"؛ "فرقان"؛ "ذکر"، "رسول" و "کتاب" جستجو کن و ببين چي نوشته. شايد بيش از 20 آيه به ادعاي بشري بودن قرآن پاسخ داده اند.
اينکه قرآن از جانب پيامبر هست و يا کلام پيامبر هست و يا پيامبر نقش اساسي (تأثيرگذار-تغيير دهنده) در کلام قرآن داشته؛ با محکمات قرآن که در بسياري جاها تکرار شده متناقض هست.
و تنها راه رفع اين تناقض کذاب خوندن محمد امين هست.

اکتيو جان هرچند که من براي پيامبر احترام خاصي قائلم و کلا معتقدم هرکسي که تونسته اسمش رو در تاريخ ماندگار کنه
آدم با جربزه اي بوده که مثل خيلي از مردم عادي نيومده که زندگي کنه و بميره و کسي نشناسدش و اين قابل تقديره

اما از ديدگاه يه آدم بي طرف که بخواد نظر بده سوال من اينه:
اگه سروش واسه کسي بت شده
تو هم که محمد امين برات بت شده!!!!!!!!!!!!! اينطور نيست؟؟؟؟؟

پي نوشت: بازم ميگم من خودم پيامبر رو دوست دارم و احترام بهش ميزارم

محمد امين براي من بت نشده.
کسي بوده که خدا او رو ساخته؛ همين.
بهتر از من بوده؛ پس دنبال او ميرم.
ثابت کنيد سروش يا هر کس ديگه اي بهتر از اونه؛ تا دنبالش برم.
حتي اگر ثابت کنيد کسي از من بهتره؛ سعي مي کنم ازش ياد بگيرم.

ثابت کن که حضرت محمد از خودت بهتر و بالاتر بوده.

اصلا همه اينها رو ول کن. ثابت کن که اولين پيامبر (و اولين انسان) از تو يا من بهتر بوده.

---------------------------------------------------------------
پي نوشت: شک در منشا آسماني قرآن چيز تازه‌اي نيست و دکتر سروش هم نه اولين فرد و نه معروف‌ترين فرد مطرح کننده اين بحثه، بلکه جديدترين اونهاست.

اکتيو و شازده کوچولو:

در منطق و همينطور درحقوق هر کس که يک ادعايي رو مطرح ميکنه بايد خودش براي اثبات اون ادعا دليل بياره. اين که يه نفر يه چيزي رو ادعا کنه بعد به جاي اثبات کردن حرفش، به ديگران بگه که اگه قبول نداريد خلافه ادعاي منو ثابت کنيد سفسطه محسوب ميشه . اين يکي از اصول اساسي منطق هست و در انگليسي به اين شکل بيان ميشه:

The burden of proof is always on the person making an assertion

حالا لطفا بحثتون رو به طور منطقي ادمه بديد. اگر براي ادعا يا اعتقاد خودتون دليلي نداريد راحت بگيد من اين طور معتقدم. لازم نيست دلايل بي سرو ته بيياريد. Wink

ممنون اميد جان. من هم از اکتيو همين رو خواستم. خواستم که ثابت کنه که پيامبر از خود اکتيو انسان کاملتري بوده.

اما دلايلي که باعث شده من معتقد باشم که حضرت آدم که اولين انسان و اولين پيامبر بوده (و گفته ميشه که همه پيامبرها معصوم از گناه هستن) از من بهتر و بالاتر نيست رو اينجا مي‌نويسم. اما نميدونم اين اسمش اثبات عقلي هست يا نه. اما همه چيزهايي که بهش استناد مي‌کنم از خود قرآنه تا کسي نتونه زيرش بزنه. اگه تونستم بعدا آيات مربوطه رو هم براتون ميذارم.

خوب داستان حضرت آدم رو همه ميدونيم. خداوند حضرت آدم رو از خوردن ميوه درخت ممنوعه بهشت منع کرد، اما حضرت آدم ميوه درخت ممنوعه رو خورد و از بهشت اخراج شد.

خوب بياين اين ماجرا رو با گناهاني که ما خودمون مرتکب ميشيم مقايسه کنيم:

1. خود خداوند (توجه کنيد که نه فرشته وحي بلکه خود خداوند) به حضرت آدم گفت که از ميوه ممنوعه نخوره، اما اون فرمان خداوند رو ناديده گرفت و مرتکب اون گناه شد. اما ما: آخرين فردي که از طرف خداوند برامون دستوراتي آورده چهارده قرن پيش بوده و ما هيچوقت خود خداوند رو ملاقات نکرديم يا دستوري رو مستقيما از طرف خداوند دريافت نکرديم. دستوراتي به صورت مکتوب و سينه به سينه به ما رسيده و از خدايي حرف ميزنه که نه ديدنيه و نه قابل لمسه و ما هم بايد 100٪ بهش اعتقاد پيدا کنيم و هر چيزي که قديميا گفتن که دستور خداوند بوده، قبول کنيم که بله بوده و شما اين حرفا رو از خودتون در نياوردين.

2. حضرت ادم توي بهشت زندگي مي‌کرد، جايي که همه اديان ميگن که مکاني بي‌عيبه و اونجا هيچ نيازي نيست، که برآورده نشه. اما ما توي اين دنياي مادي زندگي مي‌کنيم که هيچ چيز بي‌عيب و کامل نيست. هميشه قسمتي از نيازهاي ما برآورده نشده باقي مي‌مونه و يه جاي کار ميلنگه. اگه فرد ثروتمندي عامدانه و نه از روي نياز يا بيماري دزدي کنه قابل مقايسه نيست با کسي که از سر فقر دست به دزدي مي‌زنه. (اين مورد در احکام اسلامي کاملا مورد توجه قرار گرفته). حضرت آدم از باغ بهشت دزدي کرد.

3. بعضي‌ها اين اتفاق رو اينجوري توجيه مي‌کنن که شيطان حضرت آدم رو فريب داد. اعتقاد اسلام و همه اديان ابراهيمي بر اينه که شيطان در اين دنياي مادي ما هم وجود داره و هميشه در حال فريب دادن انسانهاست. پس اين مورد نميتونه حضرت آدم رو مبرا کنه و ما رو نه.

4. گفته ميشه که شيطان زن (حوا) رو فريب داد و زن هم مرد (حضرت آدم) رو فريب داد (يا تحريک کرد يا اغوا کرد). اين مورد هم توجيه مناسبي براي کاري که اولين پيامبر انجا داده نيست. حتي اگه فرض اغواگري و گناه انگيزي زن رو بپذيريم (که حرف کاملا اشتباهيه)، حضرت آدم فقط با يک زن روبه‌رو بوده (که اون هم همسر خودش بوده ) اما توي اين دنيا ميليونها زن وجود داره و توي خيابون و محل کار و دانشگاه با تعداد زيادي از اونها در ارتباط هستيم. يا حتي توي خونه و در جمع فاميل (موقع صله رحم) هم با تعداد زيادي از زنهاي نامحرم در ارتباط هستيم.

----------------------------------------------------------------------------------------------
پي نوشت: بفرما اميد خان جان. حالا تا دلت ميخواد به اين حرفاي ما بخند. من هم ميخندم:
Laughing

باشد که همگي رستگار شده و به بهشت رفته سپس ميوه ممنوعه بخوريم و دوباره به اين دنيا برگرديم. (اما خودمونيم ها! اگه دوباره برگرديم، من يکي که حتما از خدا ميخوام که من رو توي شيراز پرت کنه Mr. Green

)

شازده کوچولو نوشته بود:

... اما دلايلي که باعث شده من معتقد باشم که حضرت آدم که اولين انسان و اولين پيامبر بوده (و گفته ميشه که همه پيامبرها معصوم از گناه هستن) از من بهتر و بالاتر نيست رو اينجا مي‌نويسم. اما نميدونم اين اسمش اثبات عقلي هست يا نه. اما همه چيزهايي که بهش استناد مي‌کنم از خود قرآنه تا کسي نتونه زيرش بزنه. اگه تونستم بعدا آيات مربوطه رو هم براتون ميذارم....

با توجه به اين که خودت پايه قرآن رو براي بحث در نظر گرفتي، بنده هم حاضرم بر همين پايه باهات بحث کنم. تو ادعا مي کني که از حضرت آدم بهتر و بالاتري و بنده سعي مي کنم اثبات کنم که همچين ادعايي نمي توني بکني.
بر پايه آيات قرآن حضرت آدم دچار يک لغزش (يا گناه يا اشتباه يا ترک اولي) شد و بعد هم توبه کرد و توبه اش پذيرفته شد. با اين اوصاف حضرت آدم رو بهشتي مي دوني يا جهنمي؟

مگه من صاحب بهشت و جهنمم که بگم بهشتيه يا جهنمي. هرکسي که بهشت و جهنم رو ساخته هرکي رو که خواست ميبره بهشت هر کسي رو هم که خواست ميبره جهنم.

شما اين رو ثابت کن که حضرت آدم گناه نکرده بود. اون هم توي بهشت. جايي که فقط زن خودش بوده. و اينکه خود خداوند مستقيما -و بدون واسطه چندين فرشته و انسان و چندين قرن- بهش دستور داده که از ميوه ممنوعه نخوره.

من نميگم کي بخشيده ميشه و کي نميشه. سوال اينه که کي گناه کوچکتري انجام داده.
من از باغ بهشت دزدي نکردم.

شازده کوچولو نوشته بود:

مگه من صاحب بهشت و جهنمم که بگم بهشتيه يا جهنمي. هرکسي که بهشت و جهنم رو ساخته هرکي رو که خواست ميبره بهشت هر کسي رو هم که خواست ميبره جهنم.

شما اين رو ثابت کن که حضرت آدم گناه نکرده بود. اون هم توي بهشت. جايي که فقط زن خودش بوده. و اينکه خود خداوند مستقيما -و بدون واسطه چندين فرشته و انسان و چندين قرن- بهش دستور داده که از ميوه ممنوعه نخوره.

من نميگم کي بخشيده ميشه و کي نميشه. سوال اينه که کي گناه کوچکتري انجام داده.
من از باغ بهشت دزدي نکردم.

قرار شد مبناي بحث قرآن باشه. درسته؟ بر مبناي قرآن حضرت آدم پيامبر خدا بوده. آيا امکان داره پيامبر خدا جهنمي باشه؟ پس قطعاً حضرت آدم بهشتي بوده. اين که توبه حضرت آدم پذيرفته شده بر مبناي آيات قرآنه نه حرف شخصي بنده.
تو در باغ بهشت به جاي حضرت آدم و در شرايط اون بودي که همچين گناهي مرتکب نشدي؟ هر کس در موقعيت خودش آزمايش مي شه و مورد سنجش قرار مي گيره.

فکر مي کنم اگه بحث از چارچوب مبناي اون يعني قرآن خارج بشه، به جايي مي ره که به نتيجه نمي رسه. پس اگه هنوز مبنا بودن قرآن رو قبول داري، فقط رد همين چارچوب بحث کنيم و وارد حاشيه ها نشيم.

اينقدر از من سوال نپرس اين که مناظره تلويزيوني نيست. استدلال خودت رو ادامه بده تا ببينيم چه نتيجه اي مي گيري.

حالا فرض رو بر اين بذار که من قبول دارم. ادامه بده و برو تا آخر. اگه لازم بود و قانع نشدم جواب ميدم.