اظهارات جدید سروش: «نفی نزول قرآن از جانب خدا»

جناب مارمولک:
در مورد پيامبر و اينکه چرا او رو از خودم برتر مي دونم:
من به موقع سر کلاس ميرم و به موقع بيرون ميام. از درسم کم نمي ذارم. با دانشجو برخورد محترمانه و صميمانه دارم. با اين حال در نمره دادن عدالت و تشخيص خودم رو تأثير ميدم؛ نه ميل شخصي و توصيه و درخواست. به دانشجو توهين نمي کنم. هميشه بررسي مي کنم که آيا مطالب رو درست ميگم يا نه؛ بارها شده که سرفصل و مطالبم رو عوض کردم. اگر بتونم کاري براي دانشجويي انجام بدم؛ دريغ نمي کنم. تا هر چقدر که بتونم براي سؤالاتشون در داخل کلاس و بيرون کلاس وقت ميذارم. دروغ نمي گم. به چيزي که حقم نيست دست نمي زنم. صف و اولويت رو رعايت مي کنم. به ديگران آسيب نمي زنم. و خيلي چيزهاي ديگه.
بخشي از اين رفتارها رو از پدر و مادرم ياد گرفتم که اونها به من گفتن اين رفتارها جزو اسلام هست. بخشي ديگه اش چيزهايي است که در گفتار و رفتار پيامبر خوندم و سعي کردم ياد بگيرم. "إن لکم في رسول الله اسوة ٌ حسنةٌ"
محمد امين در عربستان جاهلي که هيچ ارزشي براي صداقت و امانت و عفت قائل نبودند؛ اون طور زندگي کرد.
من گاهي گناه و اشتباه مي کنم؛ در کلاس؛ در خانه؛ در خيابان؛ اما اگر متوجه بشم از گناهم پشيمان ميشم و از اشتباهم عذرخواهي ميکنم.
چندين بار شده که از دانشجو به خاطر يک عصبانيت يا از اساتيدم به خاطر برخورد اشتباه عذرخواهي کردم.

اين ها رو با واسطه يا بي واسطه از محمد امين آموخته ام. پس همينها ملاکهاي من براي پيروي از اوست.
در فساد شديد عربستان پاک بود.
هيچ وقت بت نبود، خاص نبود و با يارانش برابر مي نشست.
مشورت مي کرد. احترام مي گذاشت.
به کودکان محبت مي کرد. به دختران مانند پسران محبت مي کرد؛ بلکه بيشتر. در زماني که کودکان رو تحقير مي کردند و دختران رو مي کشتند.
پاکيزه بود؛ خوش بو بود؛ منظم بود. لباسش را وصله مي کرد و لباس ساده و ارزاني داشت؛ ولي هميشه تميز بود.
اينها رفتارهايي است که کمتر کسي در آن زمان داشت. در اين زمان هم خيليها به بخشي از اين رفتارها عمل مي کنند.
همين رفتارها در کلام خدا قرآن و کلام پيامبر و کلام علي تجليل شده اند.

حرف من اين بود که صحبتهاي سروش تناقضاتي داره که به معني کذاب خوندن محمد امين ميشه که هيچ وقت کسي در مکه آن زمان ازش دروغ نشنيده بود.

دوباره جناب وحيد:
در مورد سروش؛ حرف شما درسته. ولي همونطور که اميد با مثالش بيان کرد؛ ساختار دين اسلام؛ يک ساختار منظمه که همه جاش به هم مربوطه. در نتيجه خيلي وقتا اگر کسي يک تيکه اش رو بيحساب جابجا کنه؛ کل ساختار رو به هم ميزنه و در نتيجه با دلايل ابتدايي ميشه حرفش رو رد کرد.

حرفاي سروش خيلي حرفاي ريز و ظريفي هست که به اين راحتي نميشه ردش کرد. ولي وقتي که خلاصه حرفش رو مي خوني مي فهمي که اون حرفاي ظريف به چه نتيجه اي منجر ميشه.
چو دزدي با چراغ آيد - گزيده تر برد کالا

در واقع سروش آدم باهوش و تحصيل کرده ايه. لذا خيلي راحت نميشه مچش رو گرفت.

البته؛ براي انجام بعضي ماستماليهاي لازمه؛ مجبوره که حرفاش رو بپيچونه که من فکر مي کنم دليل اينکه سبک کلام سروش با همه فلاسفه و متکلمين اسلامي و غربي متفاوت هست همينه. بعضي وقتا از يک پاراگراف سروش 10 معني مختلف ميشه برداشت کرد.

دلم مي خواد که eBook کاملش رو گير بيارم تا ببينم ته حرفش چيه.

در پاسخي که به آقاي سبحاني داده؛ به بعضي از احاديث استناد شده که ضعيف هستن. همچنين بعضي توجيهاتي که براي حرفاش آورده با بعضي نتيجه هايي که در مصاحبه اولش گرفته متناقض هست. ولي گاهي به نکاتي اشاره کرده که من تا الان جايي نديده بودم و برام جالبه بدونم که نظر کسي مثل آقاي جوادي آملي در باره اون نکات چيه.

اکتيو نوشته بود:

وحيد و شازده کوچولو:

اين حرفا چيه؟ اغواگر بودن ذاتي زن چيه؟ آدم و بهشت و اين بحثا چيه؟
اينها چه ربطي به بحث قرآن داره؟

در مورد آدم،
اشتباه کرد؛ توبه کرد؛ توبه اش پذيرفته شد.
ديگه چرا و چه وقت و کجا و چطور معني نداره.
ما هم اشتباه زياد مي کنيم.
اگه توبه کرديم؛ خدا مي بخشه.
اگر نه، ديگه مهم نيست در چه شرايطي و کجا گناه کردي. بهشت يا جهنم؛ با زن يا بي زن؛ برخلاف دستور مستقيم يا دستور غير مستقيم.
جزئياتش به خدا مربوطه؛ نه به ما.

براي اين که از ته صفحه در بياد تکرار کردم.

شازده کوچولو نوشته بود:

وحيد جان! هرچي ما ميگيم که به تفاسير توجه نکن و از عقل خودت پيروي کن. گوش نميکني که. ...
...خداوند براي رسولانش نگهباناني قرار ميده که مواظب باشن کارش رو درست انجام بده و مواظبش باشن که شياطين و وسوسه‌ها طرفش نرن.
پس پيامبرها ذاتا مصون از گناه نيستن و اين نگهبانان و مامورين خدا هستن که از اونا مراقبت مي‌کنن....
حتي بهشت بودن اونجا رو هم زير سوال بردي. حتا توي اون تفسيرها نوشته که خداوند به آدم دستور نداده بلکه توصيه کرده. Brick wall

...

و تو جواب ندادي که اگه توصيه بوده براي چي به خاطر سرپيچي از يه توصيه بايد مجازات ميشدن....
همونطور که توي آيات سوره توبه اومده (همونا که بالاي صفحه خودت نوشتي) خداوند ميگه که "فرود آييد در حالى که بعضى شما دشمن برخى ديگر است و براى شما در زمين قرارگاه و تا وقتى معيّن بهره و برخوردارى است"
اگه اونجا بهشت آسمون نبوده چرا فرود اومدن؟ اگه روي زمين بودن که نيازي نبود که دوباره روي زمين هبوط کنن.

در خوندن قرآن در جاهايي ناچار از تفسير هستيم. به عنوان نمونه در خوندن آياتي که خود قرآن به اونها "متشابهات" مي گه. بدون تفسير متوجه شدن منظور قرآن امکان پذير نيست. تفسير رو هم کسي بايد انجام بده که به قرآن تسلط کامل داشته باشه. با توجه به اين که قاعدتاً من و شما به زبان عربي و قرآن تسلط نداريم، نمي تونيم فقط و فقط به خوندن قرآن و تطبيق اون با عقل خودمون معاني همه آياتش رو به درستي متوجه بشيم.

به عنوان نمونه در مورد اين موضوع که"جنت" که آدم و حوا از اون اخراج شدن بهشت موعود بوده يا نه، تفسير نور يه سري دليل ذکر کرده و مدعي شده که بهشت موعود نبوده. تو هم دلايل خودت رو آوردي. بنده در رد دلايل تو مي تونم بگم که اول اين که هبوط مي تونه به معني تنزل درجه باشه نه فرود آمدن فيزيکي از يه جاي بلند به يه جاي پست. دوم اين که فرض کنيم آدم و حوا از جنتي که در آسمانها و خارج از زمين هست هبوط کردن. چه دليلي داري که اين جنت همون بهشت موعوده؟

در بحث ما اين که پيامبران مصون از گناه و اشتباه هستن يا نه جايگاهي نداره و ارتباطي با اين بحث پيدا نمي کنه. اين که خداوند به حضرت آدم دستور داده يا توصيه کرده هم ربطي به اين بحث پيدا نمي کنه. چيزي که کاملاً مسلمه اينه که حضرت آدم لغزشي مرتکب شده و بعد هم توبه کرده و توبه اش پذيرفته شده. اما تو همچنان اصرار داري که گناهش خيلي بزرگ بوده و چون تو گناه به اين بزرگي انجام ندادي، از حضرت آدم برتر و بالاتري. در صورتي که ميزان کوچک يا بزرگ بودن گناه رو تو نيستي که مي توني تعيين کني. ضمن اين که لغزش حضرت آدم هر چقدر هم که بزرگ يا کوچک باشه، مورد بخشايش خدا قرار گرفته. در صورتي که تو نمي توني ادعا کني گناهي مرتکب نشدي يا اگه مرتکب شدي مورد بخشايش قرار گرفته. در نتيجه نمي توني ادعا کني از حضرت آدم برتر و بالاتري.

شازده کوچولو نوشته بود:

شما توي بحث فقط احمدي‌نژادي عمل ميکني. بجاي اينکه جواب سوال پيش اومده رو بدي، خود سوال رو نفي ميکني و به بيراهه ميکشوني. وقتي هم طرفت ميبينه نه تو اهل بحث مفيد نيستي و فقط انحراف ميزني خسته ميشه ودست ميکشه.

اونوقته که تو فکر ميکني اينجوري برنده بحث و مناظره شدي.

کساني که مباحث رو مي خونن خودشون قضاوت مي کنن که چه کسي منطقي بحث مي کنه و چه کسي برنده مناظره است.

وحيد نوشته بود:

در خوندن قرآن در جاهايي ناچار از تفسير هستيم. به عنوان نمونه در خوندن آياتي که خود قرآن به اونها "متشابهات" مي گه....

امير حسين بهم تذکر داد که در اينجا بهتره بگيم "تأويل" نه "تفسير". از تذکرش ممنونم. Smile

يک مطلب از علامه جعفري در همين رابطه:
معاني و الفاظ وحي

سلام

من در اين مورد قانع شدم که حضرت آدم هرچقدر هم که گناهکار بوده ممکنه که خداوند گناه اون رو به طور کامل بخشيده باشه.

اما حداقل نتيجه اين بحث اين بود که همه قبول کرديم که حضرت آدم که اولين پيامبر هم بوده (حداقل) لغزش داشته.

شازده کوچولو نوشته بود:

سلام

من در اين مورد قانع شدم که حضرت آدم هرچقدر هم که گناهکار بوده ممکنه که خداوند گناه اون رو به طور کامل بخشيده باشه.

اما حداقل نتيجه اين بحث اين بود که همه قبول کرديم که حضرت آدم که اولين پيامبر هم بوده (حداقل) لغزش داشته.

عليک سلام.
اميدوارم به اميد خدا در بحثهاي بعدي به نتايج بيشتري برسيم. Razz

پاسخ مهندس عبدالعلي بازرگان فرزند مهندس مهدي بازرگان به اظهارات اخير سروش درباره قرآن

به نظر من ايردات دکتر سروش و نتيجه ابتدايي که از اونها ميگيره ("آن‌که به حقيقت سخن مي‌گويد محمد (ص) است") منطقي هست ول نتيجه بعدي که مياد و مسله رو به شکل يک الهام شاعرنه توجيه ميکنه ("کلامش، از فرط قرب و انس، عين کلام خداوند است" ) کاملا مزخرفه. بعدشم معلوم نيست اين جناب سروش چرا بعد از 30 سال فلسفه اسلامي درس دادن به فکر اين که کتاب خداوند (ع) "کشف و آفرينش هنري" محمد (ص) هست افتاده??? Confused

اين سولات که از سالها قبل مطرح بوده اند پس چرا ايشون بعد از اين همه سال از آخور اسلام نون خوردن و معروف شدن مياد اين بحث ها رو رو ميکنه? Confused

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

از دومين نامه‌ي دکتر سروش به آيت‌الله سبحاني:

***
به خاطر شما مي‌آورم که در موسسه حکمت و اديان که سخن از «حسن عقلاني صدق» و قبح عقلاني کذب مي‌گفتيد، پرسيدم مگر به اعتقاد معتزليان آن‌که عقلاً قبيح است «کذب ضار» نيست (دروغ زيان بخش نه کذب مطلق)؟ و شما تصديق کرديد. آن گاه گقتم پس به نظر شما منعي ندارد که خداوند با خلق خود دروغي بگويد سودمند (در قرآن يا جاي ديگر) و شما گفتيد محتمل است اما احتمالش يک در ميليون است! Very Happy

اين اجتهاد شما بود در باب احتمال کذب خداوند و من شما را به خاطر آن ملامت نمي‌کنم و از شما توبه نمي‌طلبم، اما در شگفتم از اين که شما کسي را ملامت مي‌کنيد که عمري‌ست خردورزانه و فروتنانه به اجتهاد مي‌پردازد و تحقيق را به جاي تقليد مي‌نشاند و از سنت ستبر ارتدکسي نمي‌هراسد و در وحي و فراورده‌هاي آن بديده نقاد عقل خداداد مي‌نگرد و مطمئن است که «آبروي شريعت بدين قدر نرود.»

***

باري اين شخصيت بديع، با قلبي بيدار و چشمي بينا و ذهني حساس و زباني توانا صنع خدا بود و باقي همه صنع او و تابع کشف و آفرينش هنري او. محمد کتابي بود که خدا نوشت و محمد، کتاب وجود خود را که مي‌خواند، قرآن مي‌شد. و قرآن کلام خدا بود. محمد را خدا تاليف کرد و قرآن را محمد. و قرآن کتاب خدا بود. همچنان که زنبور را خدا آفريد و عسل را زنبور. و عسل فراورده وحي بود.

بلي اگر به ظاهر روايات و آيات نظر کنيم خداوند هم سخن مي‌گويد (کلم الله موسي تکليما-) هم راه مي‌رود (و قدمنا الي ما عملوا من عمل – فرقان:۲۳)، هم عصباني مي‌شود (فلما آسفوانا انتقمنا منهم - زخرف:۵۵)، هم بر تخت مي‌نشيند (الرحمن علي العرش استوي - طه:۵)، هم دچار ترديد مي‌شود (ما ترددت کترددي في قبض روح عبدي المومن.)..

ولي اگر به معنا نظر کنيم، هيچ يک از اين‌ها در حق او صادق نيست، آن‌که به حقيقت سخن مي‌گويد محمد (ص) است که کلامش، از فرط قرب و انس، عين کلام خداوند است Shocked

و اسناد تکلم به خداوند، همچون اسناد ديگر اوصاف بشري به او، مجازي است نه حقيقي. و تشبيهي است نه تنزيهي.

***
در خبرها آمده است که جبرئيل ششصد بال يا ششصد هزار بال دارد و پيامبر در معراج او را به همين صورت مشاهده کرد. قرآن هم مي‌گويد: اولي اجنحة مثني و ثلاث و رباع (فرشتگان دو باله و سه باله و چهار باله – سوره فاطر.) عموم مفسران و عامه مقلدانشان اين گفته‌ها را، به معناي ساده و آشکار آن فهميده اند و حقيقتا فرشتگان را پرنده‌هايي بالدار پنداشته‌اند که ميان زمين و آسمان‌ها در پريدن‌اند.[۲]

در اين ميان امام فخر رازي، مفسر و متکلم (قرن ششم هجري)، با احتياط و ترس، مي‌نويسد که شايد غرض از بال، نيروها و کارکردهاي مختلف فرشتگان باشد، چون رزق‌رساني و جان‌ستاني و... و وقتي نوبت به صاحب‌‌الميزان مي‌رسد، اين راي آشکارتر و دليرانه‌تر بيان مي‌شود و او با به ميان کشيدن يک نظريه زباني– تفسيري صريحا مي‌نويسد که فرشتگان از جنس اجسام نيستند تا بال داشته باشند. بلکه منظور از بال، همان غايت و غرضي است که بر بال مترتب است يعني خدماتي که مي‌دهند و نقش‌هايي که ايفا مي‌کنند و مي‌افزايد که بلي در خيال پيامبر، فرشتگان بال‌دار مي‌نمودند، اما اين صورت راستين آنان نبود. همچنان که فرشته نزد مريم و آتش نزد موسي و موارد ديگر.

يعني قرآن به روشني مي‌گويد فرشتگان دو بال و سه بال و چهار بال دارند، اما طباطبايي مي‌گويد اين ممکن نيست. آن‌ها در خيال پيامبر دو بال و سه بال و چهار بال دارند نه در واقع. و البته اين فقط طباطبايي نيست. او در سنتي گام بر مي‌دارد و از اصولي فلسفي پيروي مي‌کند، و اقتدا به فيلسوفاني (چون فارابي و خواجه نصير...) مي‌برد که جز اين مقتضا و منتهايي ندارد. ...

اما فقط صورت بال و پرنده نيست که مخلوق خيال خلاق پيامبر است. صورت لوح و قلم و عرش و کرسي هم چنين است. آن‌ها هم حقايقي بي‌صورت‌اند که بر پيامبر چنين مي‌نمايند. نار و حور و صراط و ميزان و... نيز چنين‌اند. اين صورت‌ها همه از زندگي و محيط مالوف پيامبر وام شده‌اند و حتي يک صورت ناآشنا در ميان آن‌ها نيست.[۴]

همين‌که خدا (يا پيامبر) به زبان عربي سخن مي‌گويد و عرف اعراب را امضا مي‌کند، پيشاپيش محدوديت‌هاي بسياري را پذيرفته است. هيچ دليلي قائم نشده است که زبان عربي تواناترين زبان ممکن است و مفاهيم فربه را مي‌تواند در تنگناي خود جاي دهد. ...

اين گونه نگريستن به اسلام و احکام و قرآن، فهم «پديده قرآن» را سهولت مي‌بخشد و زحمت تکلفات و تاويلات نالازم و ناسالم را سبک مي‌کند و قرآن را همچون متني بشري - تاريخي در برابر ما مي‌گشايد و پست و بلند جغرافياي آسماني آنرا به تبع پست و بلند جغرافياي زميني تبيين مي‌کند.

ديگر شگفت‌زده نمي‌شويم اگر ببينيم تقويم قرآن «تقويم قمري» است و روزه را بر همه آدميان در ماه رمضان واجب مي‌کند (بقره)، يا براي ديدن صنع خدا همه آدميان را به تامل در ساختمان «شتر» دعوت مي‌کند (غاشيه)، يا براي همه آدميان از ايلاف «قريش» سخن مي‌گويد (قريش) يا از ميان همه آدميان «ابولهب» را لعنت مي‌کند (مسد)، يا سيه چشمان بهشتي را در خيمه‌هاي عربي مي‌نشاند (الرحمن) Razz

يا سخن از زنده بگور کردن دختران عرب مي‌گويد (تکوير) يا اين همه به ايمان آوردن «جنيان» مي‌پردازد (جن) يا از همسران پيامبر و سبک‌سري‌شان خبر مي‌دهد (تحريم) يا عقايد اعراب در باب دختران خدا را بيان مي‌کند (نجم.).. که همه رنگ و بويي عربي و قومي و شخصي دارند و سخت به خطه حجاز وابسته‌اند و شايد کمي آن سوتر، دل کسي را نربايند و اشتهاي کسي را تيز نکنند. Wink

و نيز ديگر شگفت‌زده نمي‌شويم اگر ببينيم قرآن به سوالاتي پاسخ مي‌دهد که نه خود چندان مهم‌اند و نه براي آدمياني غير از اعراب آن زمان، جاذبه دارند چون سوال از اهلّه، و سوال از ذوالقرنين، و از قاعدگي زنان، و از جنگ در ماه هاي حرام... که يا به پيشينه ذهني و تاريخي جزيره‌نشينان بر مي‌گردد يا به شيوه ويژه زندگي‌شان. Wink

همچنين است سخن از آسمانهاي هفت گانه، يا خروج نطفه از ميان صلب و سينه، يا اصابت شهاب‌ها به شياطين بلفضول يا مرکزيت ادراکات در قلب (نه مغز) و... که همه از جنس علم ناقص زمانه‌اند.

***

در باب اشارات و تنبيهات حضرت آيت‌لله در خصوص تعارض ظواهر قرآن با علم، سخن را بدرازا نمي‌کشانم. تنها اظهار شگفتي مي‌کنم از اين‌که روحانيت مسلمان و شيعه، گويي هيچ پندي و درسي از تجربه‌هاي کليسا نمي‌خواهد بياموزد و درست همان سخن‌ها را که کليسا در مقابل کپرنيک و گاليله گفته بود، تکرار مي‌کند و باز هم آن‌ها را بديع و گره‌گشا مي‌داند و دمي نمي‌‌انديشد که بانيان نخستين ديري است که آن شيوه‌هاي سترون را ترک گفته‌اند و تن به قبض و بسط‌ها و پيچش‌ها و چرخش‌هاي عنيف و عظيم در فهم (هرمنوتيک) صحف مقدس داده‌اند.

آن‌ها هم يک چند به سازگاري علم حقيقي و وحي حقيقي دل خوش کردند، يک چند علم را تخفيف کردند، يک چند سخن از در نيافتن مراد جدي متکلم گفتند، يک چند به تاويلات بعيد دست بردند، اما با همه زيرکي ناکام ماندند. منصفانه تسليم مشکل شدند، و راهي تازه در پيش گرفتند و در ساختار تئولوژي و دين شناسي طرحي نو در افکندند. درک خود از خدا، از وحي، از متن، از علم... را نو کردند، و از آن چالش مهيب، نيرومندتر بيرون جستند. حجم ادبيات و مکتوبات مربوط به تعارض علم و وحي، اکنون سر به فلک مي‌سايد و من در عجبم از اين‌که سهم ما از اين خوان گسترده نواله‌يي چنين اندک است.

آخر اگر مراد جدي متکلم پس از هزار و چهار صد سال هنوز معلوم نشده، پس اين مراد جدي براي که و کجا است؟ و اگر بايد به انتظار نشست تا علم تجربي معلوم کند که مراد از هفت آسمان چيست، پس چرا اين همه بر سر علم بايد کوفت؟ آن هم علمي که در برهان نظم براي اثبات وجود خدا از آن بهره مي‌جوييم، و علمي که آقاي طباطبايي با استناد به آن، معناي پرتاب شهاب به شياطين را پاک عوض مي‌کند و بر خلاف همه مفسران فتوا مي‌دهد؟ و اگر يافتن مراد جدي متکلم اين همه ديرياب و دشوار ياب است، آن هم در مسايل خردي چون آسمان‌هاي هفت‌گانه که با سعادت و شقاوت مومنان پيوندي ندارد، پس در مورد مسايل مهم‌تري چون مبداء و معاد چگونه مي‌توان به يافتن مراد جدي متکّلم اطمينان يافت؟ آيا اين شيوه در فهم و استفاده از قرآن رخنه‌هاي رفو ناپذير نمي‌افکند؟ و بر همه چيز غبار ترديد و تيرگي نمي‌افشاند؟ و امن و اعتماد به کلام و متکلّم را نمي‌ستاند؟

Full Text