به نام شیطان که خالق است و مخلوق

چهارشنبه براي يزيديان روز مقدس هفته است و در همين روز در شهر کوچک قحطانيه در شمال غرب عراق، امدادگران اجساد يزيديان را از زيرآوار بيرون مي کشيدند، يزيدياني که قرباني يکي از مرگبارترين حملات انتحاري در عراق شده اند، حمله اي که به گفته مقامات عراقي و آمريکايي، رد پاي القاعده در آن ديده مي شود و هدف از آن، سوزاندن فرقه هاي بيشتري در آتش جنگ فرقه اي عراق است.
يزيديان جز در عراق در ترکيه، ايران، سوريه و قفقاز زندگي مي کنند و اگرچه آماري رسمي و مشخص در مورد آنان در دست نيست اما شمار آنان در مجموع اين کشورها تا پانصد هزار نفر برآورد مي شود که حدود دويست هزار نفر از آنان در عراق زندگي مي کند.

يزيديان، قرنها در اين سکونتگاهها در روستاهاي دورافتاده و در انزوا زيسته اند و همسايگان مسلمان و مسيحي شان آنان را با نام "شيطان پرست" مي شناسند، عنواني که يزيديان براي خود نمي پسندند.

اما شايد همين نگاه به يزيديان، آنان را آماج حمله مسلمانان تندرويي کرده باشد که ريختن خون "کفار" را مباح مي دانند، آن هم کفاري که شيطان، دشمن اصلي بشريت را مي پرستند.

از ديد مورخان اديان، شيطان پرستي برچسبي است که پيروان اديان جديدتر به کساني که همچنان به اديان قديمي تر باور داشتند مي زدند و خدايان آنان را شيطان و منشأ شر خطاب مي کردند، همان گونه که مسيحيان اروپا در مورد اروپايياني که به باورهاي پيشين خود باقي مانده بودند چنين کردند.

اما در باور يزيدي، شيطان دشمن اصلي بشريت نيست، بلکه مقربترين فرشته خداوند و نخستين آفريده اوست و ملک طاووس نام دارد؛ فرشته اي که خداوند تنها با اين انگيزه به او فرمان داد به آدم سجده کند که او را بسنجد و هنگامي که او از سجده کردن سر باز زد، بر تقربش به درگاه الهي افزوده شد و خداوند اداره جهان را به وي سپرد.

در باور يزيدي، شيطان دشمن اصلي بشريت نيست، بلکه مقربترين فرشته خداوند و نخستين آفريده اوست و ملک طاووس نام دارد

يزيديان بر اين باورند که قدمت کيش آنان به زمان پيدايش بشر باز مي گردد و يزيديان از نسل آدمند و نه از نسل حوا؛ در حالي که در باور اديان ابراهيمي، ابناي بشر حاصل ازدواج آدم و حوا هستند، يزيديان خود را حاصل پسري مي دانند که از بذري که آدم کشت پديد آمد و سپس با حوريه اي وصلت کرد.

بدين ترتيب، يزيديان خود را تافته اي جدابافته مي دانند که نبايد با ديگر اقوام وصلت کنند و ديگر ابناي بشر را به کيش خود بپذيرند.

چند ماه پيش که دختري يزيدي با پسر مسلماني از خانه گريخت خويشاوندانش او را گرفتند و سنگسار کردند. چند روز بعد، شماري از يزيديان به دست افراد مسلح تيرباران شدند.

با تمام اين جدايي پيشگي، يزيديان از تبار ديگر کردهايي اند که در جوارشان زندگي مي کنند و زباني متفاوت با آنان که گويش کرمانجي (کردي شمالي) است ندارند.

با وجود آنکه در باور يزيدي، دين آنان پيشينه اي به قدمت تاريخ بشر دارد اما مورخان، کيش يزيدي را در شمار ديگر فرقي طبقه بندي مي کنند که پس از اسلام، به نيت احياي سنتهاي پيشينيان و با انگيزه حفظ و بازيافت هويت تاريخي در نقاط مختلف خاورميانه زاييده شدند و رشد کردند، هرچند بنيانگذارانشان صوفيان مسلمان بودند.

علويان، کاکه اي ها (اهل حق) و شيدليها که همگي در مناطق کردنشين ايران، عراق، ترکيه و سوريه و نواحي همجوارشان زندگي مي کنند، از اين دسته مذاهب به شمار مي روند و همگي اين وجه مشترک را دارند که از سويي آداب نيايش جمعي شان همچون نذر و نياز و قربان به يکديگر شباهت دارد و با صوفيان مسلمان مشترک است و ديگر اينکه گرچه پيرواني از ميان ترکان و اعراب هم يافته اند، مرکز عمده نشو و نمايشان کردستان بوده و فرهنگ و زبان کردي رکن مهمي از آيين آنان را تشکيل مي دهد.

باور بر اين است که نام کيش يزيدي ريشه در واژه فارسي ايزد دارد. عناصري همچون ستايش خورشيد و آتش در اين آيين نشانه هايي از باورهاي باستاني ايرانيان، مهرپرستي و دين زرتشت دارد.

اعتقاد به تناسخ و سير تکاملي روح از طريق زايشهاي پي در پي و دميده شدن در کالبدهاي پياپي يزيديان را با مسالک شرقي پيوند مي دهد.

از سوي ديگر، يزيديان همچون مسلمانان روزانه پنج بار به شيوه خود نماز مي گزارند، اما قبله شان در چهار بار از اين نمازهاي پنجگانه، خورشيد است و در نيمروز، مقبره شيخ عدي بن مسافر، صوفي عرب قرن ششم هجري که به باور مورخان، بنيانگذار کيش يزيدي است.

مقبره شيخ عدي در روستاي لالش در 36 کيلومتري موصل در شمال عراق، قبله گاه يزيديان است و هر يزيدي در صورت توانايي بايد در طول عمرش دست کم يک بار به زيارت اين آرامگاه برود.

موسم اين "حج"، تابستان است، در کنار قبله گاه يزيديان، چشمه گاه مقدسي قرار دارد که زمزم خوانده مي شود، کوهي مقدس است که نامش را عرفات نام نهاده اند، پلي نيز هست به نام پل صراط، در موسم زيارت گاوي را هم قرباني مي کنند.

يزيديان همچون صوفيان در مراسم خود به ذکر و سماع مي پردازند و پيروان اين کيش به طبقات پير و شيخ و مريد تقسيم مي شوند.

نزديکترينها به يزيديان، چه در باور و اساطير، همچون اعتقاد به ملائک هفتگانه و تناسخ و سنتها و آيينها، طايفه يارسانند که در عراق کاکه اي و در ايران اهل حق ناميده مي شوند که بسياري از ايرانيان آنان را با عنوان "علي اللهي" مي شناسند، نامي که همچون "شيطان پرست" براي يزيديان، مورد پسند آنان نيست.

پاره اي از پيروان اهل حق نيز در مورد شيطان نگرشي همچون يزيديان دارند، يزيديان نيز به اهل حق احساس نزديکي مي کنند و آنان را در جمع خود شرکت مي دهند اما با آنان وصلت نمي کنند.
اکثريت اهل حق را نيز همچون يزيديان، کردها تشکيل مي دهند، اما در ايران و عراق و قفقاز، اين آيين در ميان ترکان نيز پيرو دارد.

شمار اندکي از يزيديان عربند و در زمان حکومت صدام حسين در عراق، دولت مرکزي مي کوشيد با انگشت نهادن بر همين اقليت عرب، عرب بودن باني کيش يزيدي و عرب تبار قلمداد کردن ديگر يزيديان آنان را بسوي خود جلب کند و هم اينکه از آنان به عنوان اهرمي عليه ديگر کردها که رکن عمده اي از ناراضيان حکومت حزب بعث را تشکيل مي دادند استفاده کند.

شايد يکي از دستاويزهاي حملاتي که به يزيديان مي شود، پندار افرادي باشد که به هواداري يزيديان از صدام حسين در زمان حکومت او اعتقاد دارند.

اما پاره اي از جوانان يزيدي هم بودند که صرف نظر از باورهاي اجدادي خود مبني بر دوري گزيدن از پيروان ديگر اديان، وارد جنبشهاي چپگرا در ميان کردان عراقي شدند و در صف پيشمرگان با حکومت صدام حسين جنگيدند، خانواده هاي آنان نيز چون بسياري ديگر از کردهاي عراقي آماج حملات انتقامجويانه ارتش قرار گرفتند و خانمان خود را از دست دادند.

با تشکيل حکومت خودمختار کرد در شمال عراق و برپايي مجلس قانونگذاري محلي در اين منطقه، يزيديان براي نخستين بار در قانونگذاري و حکومت سهيم شده اند و نمايندگاني در مجلس محلي و همچنين مجلس ملي عراق دارند.

با اين حال، نخستين يزيدي که قانونگذار شد، نه در عراق بود و نه در هيچ کجاي ديگر در اين منطقه، بلکه دختر جواني بود در آلمان که از سوي حزب سوسيال دموکرات اين کشور به پارلمان اروپا راه يافت.

فلک ناز اوجا که هشت سال پيش در سن 22 سالگي نماينده پارلمان اروپا شد و اکنون دومين دوره قانونگذاري خود را در جمع قانونگذاران اتحاديه اروپا مي گذراند، از خانواده اي کرد يزيدي از ترکيه در آلمان متولد شده و روابط نزديکي با گروههاي کرد ترکيه دارد.

گفته مي شود در آلمان سي هزار يزيدي زندگي مي کنند که عمدتاً از پناهندگان کرد عراقي و ترکيه اي اند و بزرگترين جامعه يزيدي در خارج از قلمرو اجدادي شان را تشکيل مي دهند.