شکر و سپاس و منت و عزت خدای را (از سعدی)

شکر و سپاس و منت و عزت خدای را ---------- پروردگار خلق و خداوند کبریا
دادار غیب دان و نگهدار آسمان ---------- رزاق بنده‌پرور و خلاق رهنما
اقرار می‌کند دو جهان بر یگانگیش ---------- یکتا و پشت عالمیان بر درش دو تا
گوهر ز سنگ خاره کند، لل از صدف ---------- فرزند آدم از گل و برگ گل از گیا
سبحان من یمیت و یحیی و لااله ---------- الا هوالذی خلق الارض والسما
باری، ز سنگ، چشمه‌ی آب آورد پدید ---------- باری از آب چشمه کند سنگ در شتا
گاهی به صنع ماشطه، بر روی خوب روز ---------- گلگونه‌ی شفق کند و سرمه‌ی دجا
دریای لطف اوست و گرنه سحاب کیست ---------- تا بر زمین مشرق و مغرب کند سخا
انشاتنا بلطفک یا صانع الوجود ---------- فاغفرلنا بفضلک یا سامع الدعا
ارباب شوق در طلبت بی‌دلند و هوش ---------- اصحاب فهم در صفتت بی‌سرند و پا
شبهای دوستان تو را انعم‌الصباح ---------- وان شب که بی تو روز کنند اظلم المسا
یاد تو روح‌پرور و وصف تو دلفریب ---------- نام تو غم‌زدای و کلام تو دلربا
بی‌سکه‌ی قبول تو، ضرب عمل دغل ---------- بی‌خاتم رضای تو، سعی امل هبا
جایی که تیغ قهر برآرد مهابتت ---------- ویران کند به سیل عرم جنت سبا
شاهان بر آستان جلالت نهاده سر ---------- گردنکشان مطاوع و کیخسروان گدا
گر جمله را عذاب کنی یا عطا دهی ---------- کس را مجال آن نه که آن چون و این چرا
در کمترین صنع تو مدهوش مانده‌ایم ---------- ما خود کجا و وصف خداوند آن کجا؟
خود دست و پای فهم و بلاغت کجا رسد ---------- تا در بحار وصف جلالت کند شنا؟
گاهی سموم قهر تو، همدست با خزان ---------- گاهی نسیم لطف تو، همراه با صبا
خواهندگان درگه بخشایش تواند ---------- سلطان در سرادق و درویش در عبا
آن دست بر تضرع و این روی بر زمی ---------- آن چشم بر اشارت و این گوش بر ندا
مردان راهت از نظر خلق در حجاب ---------- شب در لباس معرفت و روز در قبا
فرخنده طالعی که کنی یاد او به خیر ---------- برگشته دولتی که فرامش کند تو را
چندین هزار سکه‌ی پیغمبری زده ---------- الهامش از جلیل و پیامش از جبرئیل
رایش نه از طبیعت و نطقش نه از هوی ---------- رایش نه از طبیعت و نطقش نه از هوی
در نعت او زبان فصاحت که را رسد؟ ---------- خود پیش آفتاب چه پرتو دهد سها؟
دانی که در بیان اذاالشمس کورت ---------- معنی چه گفته‌اند بزرگان پارسا؟
یعنی وجود خواجه سر از خاک برکند ---------- خورشید و ماه را نبود آن زمان ضیا
ای برترین مقام ملائک بر آسمان ---------- با منصب تو زیرترین پایه‌ی علا
شعر آورم به حضرت عالیت زینهار ---------- با وحی آسمان چه زند سحر مفتری؟
یارب به دست او که قمر زان دو نیم شد ---------- تسبیح گفت در کف میمون او حصا
کافتادگان شهوت نفسیم دست گیر ---------- ارفق بمن تجاوز واغفر لمن عصا
تریاق در دهان رسول آفریده حق ---------- صدیق را چه غم بود از زهر جانگزا؟
ای یار غار سید و صدیق نامور ---------- مجموعه‌ی فضائل و گنجینه‌ی صفا
مردان قدم به صحبت یاران نهاده‌اند ---------- لیکن نه همچنانکه تو در کام اژدها
یار آن بود که مال و تن و جان فدا کند ---------- تا در سبیل دوست به پایان برد وفا
دیگر عمر که لایق پیغمبری بدی ---------- گر خواجه‌ی رسل نبدی ختم انبیا
سالار خیل خانه‌ی دین صاحب رسول ---------- سردفتر خدای پرستان بی‌ریا
دیوی که خلق عالمش از دست عاجزند ---------- عاجز در آنکه چون شود از دست وی رها؟
دیگر جمال سیرت عثمان که برنکرد ---------- در پیش روی دشمن قاتل سر از حیا
آن شرط مهربانی و تحقیق دوستیست ---------- کز بهر دوستان بری از دشمنان جفا
خاصان حق همیشه بلیت کشیده‌اند ---------- هم بیشتر عنایت و هم بیشتر عنا
کس را چه زور و زهره که وصف علی کند ---------- جبار در مناقب او گفته هل اتی
زورآزمای قلعه‌ی خیبر که بند او ---------- در یکدگر شکست به بازوی لافتی
مردی که در مصاف، زره پیش بسته بود ---------- تا پیش دشمنان ندهد پشت بر غزا
شیر خدای و صفدر میدان و بحر جود ---------- جانبخش در نماز و جهانسوز در وغا
دیباچه‌ی مروت و سلطان معرفت ---------- لشکر کش فتوت و سردار اتقیا
فردا که هرکسی به شفیعی زنند دست ---------- ماییم و دست و دامن معصوم مرتضی
پیغمبر، آفتاب منیرست در جهان ---------- وینان ستارگان بزرگند و مقتدا
یارب به نسل طاهر اولاد فاطمه ---------- یارب به خون پاک شهیدان کربلا
یارب به صدق سینه‌ی پیران راستگوی ---------- یارب به آب دیده‌ی مردان آشنا
دلهای خسته را به کرم مرهمی فرست ---------- ای نام اعظمت در گنجینه‌ی شفا
گر خلق تکیه بر عمل خویش کرده‌اند ---------- ما را بسست رحمت وفضل تو متکا
یارب خلاف امر تو بسیار کرده‌ایم ---------- و امید بسته از کرمت عفو مامضی
چشم گناهکار بود بر خطای خویش ---------- ما را ز غایت کرمت چشم در عطا
یارب به لطف خویش گناهان ما بپوش ---------- روزی که رازها فتد از پرده برملا
همواره از تو لطف و خداوندی آمدست ---------- وز ما چنانکه در خور ما فعل ناسزا
عدلست اگر عقوبت ما بی‌گنه کنی ---------- لطفست اگر کشی قلم عفو بر خطا
گر تقویت کنی ز ملک بگذرد بشر ---------- ور تربیت کنی به ثریا رسد ثری
دلهای دوستان تو خون می‌شود ز خوف ---------- باز از کمال لطف تو دل می‌دهد رج
یارب قبول کن به بزرگی و فضل خویش ---------- کان را که رد کنی نبود هیچ ملتجا
ما را تو دست گیر و حوالت مکن به کس ---------- الا الیک حاجت درماندگان فلا
ما بندگان حاجتمندیم و تو کریم ---------- حاجت همیشه پیش کریمان بود روا
کردی تو آنچه شرط خداوندی تو بود ---------- ما در خور تو هیچ نکردیم ربنا
سهلست اگر به چشم عنایت نظر کنی ---------- اصلاح قلب را چه محل پیش کیمیا؟
اولیتر آنکه هم تو بگیری به لطف خویش ---------- دستی، وگرنه هیچ نیاید ز دست ما
کاری به منتها نرسانید در طلب ---------- بردیم روزگار گرامی به منتها
فی‌الجمله دستهای تهی بر تو داشتیم ---------- خود دست جز تهی نتوان داشت بر خدا
یا دولتاه اگر به عنایت کنی نظر ---------- واخجلتاه اگر به عقوبت دهد جزا
ای یار جهد کن که چو مردان قدم زنی ---------- ور پای بسته‌ای به دعا دست برگشا
پیدا بود که بنده به کوشش کجا رسد ---------- بالای هر سری قلمی رفته از قضا
کس را به خیر و طاعت خویش اعتماد نیست ---------- آن بی‌صبر بود که کند تکیه بر عصا
تاروز اولت چه نبشتست بر جبین ---------- زیرا که در ازل سعدااند و اشقیا
گر بر وجود عاشق صادق نهند تیغ ---------- گوید بکش که مال سبیلست و جان فدا
ما را به نوشداروی دشمن امید نیست ---------- وز دست دوست گر همه زهرست مرحبا
ای پای بست عمر تو، بر رهگذار سیل ---------- چندین امل چه پیش نهی، مرگ در قفا؟
در کوه ودشت هر سبعی صوفیی بدی ---------- گر هیچ سودمند بدی صوف بی‌صفا
پهلوی تن ضعیف کند پشت دل قوی ---------- صیدی که در ریاض ریاضت کند چرا
چون شادمانی و غم دنیا مقیم نیست ---------- فرعون کامران به و ایوب مبتلا
امثال ما به سختی و تنگی نمرده‌اند ---------- ما خود چه لایقیم به تشریف اولیا
غم نیست زخم خورده‌ی راه خدای را ---------- دردی چه خوش بود که حبیبش کند دوا
مابین آسمان و زمین جای عیش نیست ---------- یک دانه چون جهد ز میان دو آسیا؟
عمرت برفت و چاره‌ی کاری نساختی ---------- اکنون که چاره نیست به بیچارگی بیا
کردار نیک و بد به قیامت قرین تست ---------- آن اختیار کن که توان دیدنش لقا
تا هیچ دانه‌ای نفشانی بجز کرم ---------- تا هیچ توشه‌ای نستانی بجز تفی
گویی کدام سنگدل این پند نشنود ---------- بر کوه خوان که باز به گوش آیدت صدا
نااهل را نصیحت سعدی چندانکه هست ---------- گفتیم اگر به سرمه تفاوت کند عمی