چیش پش نامه ابو خلید گوراب گرگانی

(چیش پش) شاعر نازک دل و پر احساس سده چهارم هجری می باشد. در حقیقت از زندگی او اطلاع چندانی به دست نیامده است. همین قدر میدانیم که در جوانی عاشق دختری گردید که هاجر سلطان نام داشت. لکن معشوق بی وفا در جواب خواستگاری و ابراز علاقه وی با تمسخر اظهار نمود که : اسم تو مرا یاد فاضلاب می اندازد!
این واقعه در روحیه حساس شاعر خوش قریحه ما تاثیر ژرفی گذاشت و منجر به سرایش ابیات ذیل گردید:

هاجر تو به من بد کردی گل عشقمو پر پر کردی

سر انجام هاجر سلطان را به مردی باقر نام شوهر دادند. پس از این واقعه چیش پش منظومه بلند و عاشقانه (هاجر و باقر) را سرود که پس از وی بارها مورد تقلید قرار گرفت و موفق ترین آنها (خسرو و شیرین) نظامی گنجوی می باشد.ذکر اين نکته نيز لازم به نظر مي رسد که از داستان خسرو و شيرين نيز گرته برداري شده که بارزترين ايشان "منظومه سوزناک خسرو و فرهاد مي باشد " اثر حاج احمد قزويني است که در حوصله اين تفسير نمي گنجد.

منظومه مزبور در نهایت فخامت و استواری است و از سوز دل شاعر حکایت می کند.

در ذیل به ابیات نخست این منظومه اشاره ای کرده و در حد وسعمان به شرح آن خواهیم پرداخت.

باروون میاد جرجر پشت خونه هاجر

هاجر عروسی داره مرغ و خروسی داره
همانطور که مشاهده می شود شعر فوق در وزن مزخرفات مزخرفات مزخرف که وزنی ضربی و ریتمیک می باشد سروده شده و این به جهت القای مفهوم شادمانی مراسم عروسی است.

باران در مصراع نخست استعاره از اشك مي باشد، به اين معنا كه عاشق نگون بخت در مصيبت شوهر كردن هاجر سلطان چون ابر بهاري مي گريسته است. نكته بسيار ظريف ديگري كه در اين مصرع به چشم مي خورد آن است كه شاعر از آمدن باران سخن مي گويد نه از باريدن آن كه خود نوعي تشخيص(جان بخشيدن به اشياء) مي باشد. در مصرع دوم شاعر به پشت خونه هاجر اشاره ميكند. حال اين سوال پيش ميآيد كه چرا پشت خونه هاجر و نه جلوي آن؟ اين رابطه روايات مختلفي وجود دارد كه صحيح ترين آنها را طغرل سلغدي در (جامع الكذبيات) خويش نقل كرده.

بر طبق اين روايت عروسي هاجر سلطان به گوش چيش پش برسيد وي بر آشفته و بيقرار بدانجا شد و همانجا سخت مي گريست. سيگاري جهت تسكين خاطر روشن نمود! لكن كودكاني كه در اطراف خانه مشغول بازي بودند او را ديوانه پنداشته و همانطور كه يكصدا مي خواندند:

نگاه داره در خونتون سيگار داره

با سنگ او را مورد حمله قرار دادند. پس عاشق بد بخت ناچار از جلوي خانه گريخته و در پشت آن پناه گزيد. در بيت بعد به مراسم عروسي هاجر اشاره شده است. مرغ و خروس در اين بيت استعاره از زن و مرد مي باشد. يعني به طور كلي مهمانان را زيادي از زن و مرد در اين مراسم حضور داشتند.

در هر حال به جهت حفظ اختصار، از شرح و بررسي بيشتر اين منظومه خودداري مي كنيم. البته بايد متذكر شويم كه چيش پش علاوه بر اين منظومه آثار ديگري نيز دارد، از جمله ترجيع بند باقريه با برگردان:

از آن وقتي كه دل دادي به باقر تماما برده اي ما را ز خاطر
كه در آن خطاب به هاجر سلطان از جور باقر گلايه ميكند.