The Iranian Dream

چرا يک نوجوان ايرانی آرزويی بزرگ برای آينده‌اش ندارد؟ به فرهنگ رايج اين سال‌ها نگاه کنيم و حدِ بلندپروازی را ببينيم: قبول شدن در کنکور، معافيت از سربازی، رفتن به خارج!
رؤياها، فانتزی‌ها، آرزوها و آمال يک ملت در فرار از دست خودش خلاصه شده‌است! اين نکته‌ی کوچکی نيست، بسيار بايد انديشيد درباره‌ی آرزوها و نقش آن‌ها در رشد يک ملت. چه کسی می‌تواند منکر شود که رؤيای امريکايی از مهم‌ترين عواملی است که امريکا را چنان که هست ساخته است؟ آيا می‌توان انکار کرد نقش مهم رؤيای جستجوی جهان و رسيدن به بهشت مشرق زمين که از کتاب سفرهای مارکوپولو شروع شد و به سفرهای گاليور و جزيره‌ی گنج رسيد؟ حتی اگر فرجام تلخ اين رؤيا هم در «دل تاريکی» گم شده باشد، چطور می‌توان نقش آن را در سَروَری غربيان بر زمين ناديده گرفت؟ يک بار اشاره کردم که ما در زبان فارسی حتی معادل درستی برای دو لغت انگليسی explore و pioneer نداريم و شايد يکی از دلايل/نشانه‌های اين که انگليسی‌ها استعمارگران خوبی شدند و ما مستعمره‌ی آنها در اين نکته نهفته باشد.

...

آيا اين داستانِ مرگِ زودهنگام رؤيای ايرانی است؟ يا شايد بهتر است بگوييم بگوييم رؤيايی ديگر در سر است: پس از حمله‌ی مغول رؤيای ايرانی رستگاری روح و سلوک الی‌ الله شده‌است. اما اين هم ظاهراً در سر عده‌ای است معدود و گروه عمده‌ای از مردم در بستری بدون رؤيا خفته‌اند که «هر چه پيش آيد خوش آيد»: شايد روحيه‌ای خيامی، شايد روحيه‌ای مزدکی، در مذمت دنيادوستی و ثروت‌مندی، در ستايش آسوده‌خيالی (تنبلی؟) و قناعت.
پس از انقلاب اسلامی بخشی از ايدئولوژی حاکم رؤيای «شهادت» را به عنوانِ يک انتخابِ عالی پيش روی جوان ايرانی می‌گذارد: «فرهنگِ شهادت‌طلبی» به صورت خاطراتِ يادگٰدازانه (nostalgic) از رزمندگان و جستجوی موقعيت‌هايی تازه‌ برای مردن در راه خدا ترويج می‌شود، و از واقعه‌ی تاريخی عاشورا تصويری ارائه می‌کنند که آن را بيشتر به يک خودکشیِ عاشقانه شبيه می‌کند تا جنايتی که گروه حاکم بر انسانی بزرگوار و صلح‌جو و ياران‌اش روا داشته‌اند. اما آيا حتی رؤيايی که اين عده در سر می‌پرورانند راه ديگری برای فرار از واقعيتِ موجود نيست؟
شايد نداشتن «رؤيای ايرانی» ناشی از وضعيت عام‌تری باشد که می‌شود آن را «بی‌هويتی اجتماعی» ناميد. اين بی‌هويتی از آنجا ناشی می‌شود که هنوز تعريف درستی از «ملت ايران» در دست نيست و پروژه‌هايی که در يک قرن اخير و در لوای ايدئولوژی‌های مختلف برای تعريف اين مفهوم آغاز شده‌اند همگی با شکست به پايان رسيده‌اند (مفصل‌تر در اين‌باره) پس از اين شکست‌های پياپی، عجيب نيست اگر در بستر زندگی ايرانی رؤياهايی چون «شهادت‌طلبی» هم‌عنان با رؤياهايی که در امريکا تعبير می‌شوند حرکت کنند؛ که متأسفانه نتيجه‌ی هيچ کدام ساختن و برپا کردن يک زندگی جديد در جامعه‌ی ايرانی نيست: اولی که مرگ می‌جويد و اصلاً زندگی و مشتقات‌اش را به مسخره می‌گيرد، دومی هم که در انديشه‌ی بنای زندگی در جای ديگر است نه ايران.
آيا اين مسأله راه‌حلی دارد؟

Full Article:

http://ankabut.blogspot.com/2005/11/blog-post.html

Note: This article's name "The Iranian Dream" is a reference to the popular concept of an "American Dream". See here for an article on the later:

http://en.wikipedia.org/wiki/American_dream

اينکه برنامه‌ريزان فرهنگي کشورمان هنوز خودشان هم نمي‌دانند که براي چه منظوري در اين دنيا هستند، کاملا درست است. اما با ساختن يک رويا و پوشاندن حقايق، اصلا موافق نيستم. مگر اينکه منظورتان از رويا، تعيين هدف و ترسيم راه رسيدن به آن باشه.
اينکه چرا جوان ايراني، تنها به فکر قبولي در کنکور، معافيت در سربازي و نهايتا خروج از ايرانه، مربوط به دوره ماست. تفکر جوانان جديد کلا با ما متفاوت است. اون تفکر قديمي هم بيشتر ناشي از سردرگمي والدين در سالهاي اوليه بعد از انقلاب براي امور تربيتي بوده که مي‌بايست توسط برنامه‌ريزي مناسب فرهنگي حکومت جهت‌دهي مي‌شد. اما امان از فساد، اون هم به سبک جهان سومي!
الان و با گذراندن اون تجربه، مسير تا حد زيادي روشن شده و به همين دليل نسل جديدي که من با اونها مواجه شدم، خيلي خيلي متفاوت با ما هستن و حتي درک اونها براي ما که فاصله کمي باهاشون داريم واقعا مشکله.
من به اين اعتقاد دارم که وقتي انساني، راه درست رو پيدا کرد نبايد معطل کنه. براي مثال براي ما زياد پيش اومده که در حالتي قرار گرفته باشيم که چند فکر مختلف، ذهنمون رو مشغول کرده باشه. مثلا شب امتحان، نگران يک امتحان ديگه باشيم که زمانش يک هفته ديگه است. خيلي واضحه که اون موقع بايد براي امتحان فردا حاضر شد اما فکر کردن به امتحان هفته آينده رو کنار نمي‌گذاريم و با دلهره کارمون رو انجام مي‌ديم. در چنين حالتي، آسايش و آمادگي رواني لازم براي امتحان فردا رو به يک نگراني بيهوده فروختيم. اين نوع نگرانيهاي کاذب و بازدارنده براي خيليها به طريقي لذت بخشه حتي اگر خودشون هم متوجه نشن. به عبارت ديگه ما هميشه دنبال اين هستيم که نگران يه چيزي باشيم که مهم هم نيست چي باشه. من دليلش رو وسوسه شيطان مي‌دونم (اگر اميد من رو به اعتقاد به خرافات مذهبي متهم نکنه - به هر حال غربيها يه مثل دارن با اين مضمون که بزرگترين حقه شيطان اينه که همه رو متقاعد کنه که وجود خارجي نداره). در حاليکه اگر ياد بگيريم که از زندگي لذت ببريم خيلي از اين مشکلات روحي هم قابل حل خواهند بود (قابل توجه صداي دل). منظورم اصلا الکي خوش بودن نيست. بلکه بايد هميشه توجه داشته باشيم که هر لحظه ممکنه مرگ به سراغمون بياد، پس نگران بعدها نباشيم (البته اين، به معني نفي برنامه‌ريزي براي آينده نيست) و متمرکز کاري بشيم که الان بايد انجام بديم (مطابق با هدف کلي و برنامه‌ريزي براي رسيدن به اون هدف). فکر کنم حالا معني جمله اولم مشخص شده باشه که وقتي راه درست رو پيدا کرديم، نبايد معطل نکنيم.
در مورد راه درست، همه ما تا يکي دو قدم بعد رو با اطمينان مي‌دونيم، پس با غوطه‌ور شدن در روياها يا به عبارت ديگه "طول امل"، عمر رو تلف نکنيم و از اين زندگي زيبا، لذت ببريم. همانطور که وقتي از حضرت زينب (س) پرسيدند که کربلا را چگونه ديدي؟ فرمود: " هر چه ديدم زيبا بود. "
در مورد متن بالا هم که اميد پست کرده، حالا که همه ما مي‌دونيم که براي ساختن يک جامعه سالم در ايران بايد چطور زندگي کنيم و چه وظيفه‌اي داريم، ايستادن و غصه خوردن که چرا دولت ما هم مثل دولت آمريکا، برامون رويا نساخته و ...، به نظر من فايده‌اي نداره و فقط وقت تلف کردنه.

Thanks for your detailed and interesting comments Aboud. As you noticed yourself, the word "dream" here didn't mean "roya va khiyal pardazi" It is a metaphor for a way of life and a sense of hope that often exists in the avarage American person.

Thanks to very confusing and contradictory teaching from our society leaders, it seems that our people have generally lost such healty hopes. Sad

Everybody is thinking about very simple things (eating kabbob, drinking, and dancing) when you ask them about having fun. I have never heared of a rich Iranian man spending his time travelling the word and seeing various places. Instead, they go and buy a huge house that they can't even clean! Confused