زکات علم

زكات علم

"زكات علم نشر آن است."

احتمالا اين حديث را تا بحال زياد شنيده‌ايد اما آيا هيچ‌گاه درباره آن عميقا فكر كرده‌ايد؟

زكات چيست؟
به اين آيات توجه كنيد:
وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وما تقدموا لانفسكم من خير تجدوه عند الله إن الله بما تعملون بصير [ بقرة 110 ]
نماز بپاداريد و زكات دهيد كه هر خيري كه از پيش بفرستيد آنرا نزد خدا خواهيد يافت، خداوند آنچه مي‌كنيد مي‌بيند.

ليس البر أن تولوا وجوهكم قبل المشرق والمغرب ولكن البر من آمن بالله واليوم الآخر والملائكة والكتاب والنبيين وآتى المال على حبه ذوي القربى واليتامى والمساكين وابن السبيل والسائلين وفي الرقاب وأقام الصلاة وآتى الزكاة والموفون بعهدهم إذا عاهدوا والصابرين في البأساء والضراء وحين البأس أولئك الذين صدقوا وأولئك هم المتقون [ بقرة 177 ]
نيكي آن نيست كه روي خود را به سوي مشرق و مغرب كنيد، بلكه نيكي از آن كسي است كه به خدا و روز آخرت و ملائكه و كتاب آسماني و پيامبران ايمان داشته باشد و مال خود را با آنكه دوستش دارد به خويشاوندان و يتيمان و مسكينان و در راه‌ماندگان و دريوزگان و بردگان دهد و نماز بپادارد و زكات بدهد و كسانيند كه به عهد خود، وقتي عهدي مي‌بندند وفا مي‌كنند و به هنگام فقر و بيماري و جنگ، خويشتن‌دارند، اينان هستند كه راست گفتند و همينانند كه تقوي دارند.

رجال لا تلهيهم تجارة ولا بيع عن ذكر الله وإقام الصلاة وإيتاء الزكاة يخافون يوما تتقلب فيه القلوب والابصار [ النور 37 ]
مرداني كه تجارت و معامله، از ياد خدا و برپايي نماز و دادن زكات غافلشان نمي‌كند و از روزي كه در آن دلها و ديدگان زير و رو شود بيم دارند.

وما آتيتم من ربا ليربو في أموال الناس فلا يربو عند الله وما آتيتم من زكاة تريدون وجه الله فأولئك هم المضعفون [ الروم 39 ]
و آنچه از ربا مي‌دهيد تا مال مردم زياد شود نزد خدا زياد نمي‌شود و آنچه از زكات كه براي رضاي خدا مي‌دهيد، زياد مي‌شود، پس آنانند فزوني‌گيرندگان.

وما أمروا إلا ليعبدوا الله مخلصين له الدين حنفاء ويقيموا الصلاة ويؤتوا الزكاة وذلك دين القيمة [ بينة 5 ]
و امر نشده بودند مگر به اينكه خداي را خالصانه بپرستند و چيزي را شريك او نسازند و نماز را بپاداشته زكات دهند كه آئين استوار همين است.

در قرآن كريم هرجا دستور به برپايي نماز آمده، در جمله بعد به دادن زكات امر شده است كه اين خود اهميت بالاي زكات را نشان مي‌دهد. ماجراهاي تاريخي فراواني هم در اين باره نقل شده است، مثلا در مورد قارون گفته شده كه هنگامي كه حاضر نشد زكات بپردازد زمين او را با تمام ثروتش بلعيد.
اما معني زكات چيست؟
راغب در كتاب مفردات خود معناي اصلي زكاة را اينطور بيان كرده است:
"النمو الحاصل عن بركة الله تعالي و يعتبر ذلك بالامور الدنيوية و الاخروية."
رشد حاصل از بركت خداي تعالي كه هم در مورد امور اين جهان بكار مي‌رود و هم امور آخرتي.
و در ادامه معناي اصطلاحي زكاة را اينطور شرح داده است:
هر آنچه انسان خرج كند براي حقي كه خداوند در مورد فقراء برگردن او نهاده در جهت اميد به بركت يا پاك نمودن (تزكيه) نفس يا هر دو كه البته هر دو در آن موجود است.
تفاوت زكات با صدقه را در واجب بودن زكات و اختياري بودن صدقه مي‌دانند و هر دو را وجوه انفاق گفته‌اند.

همچنين در مورد زكات آمده است كه:
"زكات، مال انسان را زياد مي‌كند."
كه با ايمان و توكل به ذات باريتعالي و اينكه اوست تقسيم كننده رزقها، كاملا متناسب است. اگرچه برخي ديدگاههاي سكولار اخيرا سعي دارند تقسيم مال دنيايي را به عنصر توهمي شانس يا علم ناقص و نسبي انسان نسبت دهند اما هيچ يك قادر به اثبات نظرات خود نمي‌باشند. بسيار واضح است كه چنين ديدگاههايي مفهوم زكات را به سخره گيرند و اگرهم در چنين جوامعي گرايشي به آن وجود دارد، دليل آنرا تنها يك احساس راحتي رواني مي‌دانند و ... .
بررسي آثار مادي و معنوي زكات خارج از حوصله اين نوشتار است و شايد اگر فرصتي شد در آينده و در پستي جداگانه به آن خواهم پرداخت.

آيا علم هم زكات دارد؟
شايد مطالب بالا اين تصور را ايجاد كند كه زكات تنها در مورد درهم و دينار (پول) صدق مي‌كند، اما حتي قرنها پيش هم زكات اين چنين محدود تعريف ننموده‌اند. بلكه براي هر چيزي زكاتي قرار داده‌اند؛ مثلا سلامتي، زكات دانايي و ... . گاه يك لبخند را مي‌توان مانند زكاتي به هنگام مواجهه با مردم درنظر گرفت. با اين وصف براي دانايي و علم هم مي‌توان زكات تعريف نمود. حديثي كه در ابتداي نوشته‌ام آوردم، زكات علم را نشر و گسترش آن تعريف مي‌كند. همانگونه كه در مورد مال هم صادق است.
مسلما اگر منشا و مقسم علم را هم مانند رزق خداوند متعال بدانيم، حداقل اثر نشر علم و به اشتراك گذاشتن دانسته‌هاي خود با ديگران را افزايش علم خود مي‌توان دانست. بسيار براي من جالب بوده كه از بين كساني كه شناخته‌ام، همه كسانيكه سعي كرده‌اند آنچه مي‌دانند به بقيه هم ياد بدهند (يا به قول mhaji، اوپن سورس هستند)، دانسته‌هاي آنها روز به روز افزايش يافته است. ممكن است خيليها بگويند كه علمشان را بر اثر تلاش خودشان كسب كرده‌اند، همانگونه كه قارون به موسي گفت:"... انما اوتيته علي علم عندي، أو لم يعلم أن الله قد أهلك من قبله من القرون من هو أشد منه قوة وأكثر جمعا ... [ القصص 78 ]" مال را به علم خودم فراهم كرده‌ام آيا ندانست كه پيش از او خداوند مردم ديگري را كه از او نيرومندتر و پرجمعيت‌تر بودند هلاك كرد؟ اما نبايد فراموش كنند كه توفيق ياد گرفتن علم نصيب هر كسي نخواهد شد. پس چه بهتر كه آنرا در جاي مناسب بكار گيريم و به ديگران هم بياموزيم.
شايد تا بحال بارها اين سوال را از خود پرسيده باشيد كه چه اتفاقي مي‌افتد كه بيشتر كساني كه اموال بسيار زيادي دارند به ندارها كمك نمي‌كنند؟ بسياري دليل آنرا حرص مي‌دانند كه معمولا بر اثر كسب مال زياد بوجود مي‌آيد. در مورد علم اگرچه حرص در كسب آن ممدوح شمرده شده اما در مورد نشر ... . تا بحال كسي از شما سوالي پرسيده و شما به او پاسخ درستي نداده باشيد يا به اكراه جواب داده باشيد چون در درونتان دوست نداشته‌ايد دانسته‌هاي خود را با ديگران به اشتراك بگذاريد و مثلا فقط براي خودتان نگه داريد كه مثلا فقط شما بلد باشيد؟ Twisted Evil

و با خودتان كلي استدلال كنيد كه "من كلي زحمت كشيدم تا ياد گرفتم ديگران هم بروند زحمت بكشند تا اينكه مفت و مجاني از من ياد بگيرند!!!!!!!" Twisted Evil

يادتان باشد در دنيايي كه ادعا مي‌شود داشتن اطلاعات بيشتر، برنده را نعيين مي‌كند، ثروت شما همين دانسته‌هاست. شايد حالا بهتر بتوان حس كرد كه چه چيزي درون انسانهاي بسيار ثروتمند مانع بخشش كردن آنها مي‌شود!

خيلي آموزنده بود. متشکرم عبود Applause

اگه بعدا تونستي، درباره آثار مادي و معنوي (مخصوصا مادي) زكات هم بحث کن.

نقل قول:

آثار مادي و معنوي (مخصوصا مادي)

!!

Some questions: What is the difference between Zakat and Maliaat? Does paying Maliaat has any "assare maanavi" too? !! Razz

آقا اميد شما که خودت از افرادي هستي که زکات علمت رو دادي ( با توجه به اين سايت) توضيح بده که اين کار چه تاثيري (نفعي) داشته. متشکرم

Yes, my resaerch was paid for by the Canadian government and now is on Internet available for free. But, If you think about it carefully, you see that free access to scientific knowllege, like the papers on my site, does not directly translate to free transfer of technology or progress. Only companies or research labs in advanced countries can produce "economic value" out of such research. They paid for me to become a researcher and now they are useing me. My papers are not the valuable asset to Canada, "I" am !!

This is a very important point: access to scientific papers or results are not the same as scientific development. Industrial progress needs much more than papers. Note that all the African or Asian students can access MIT's website and download course notes from the courses being thaught there. But this will never help African countries or China in terms of catching up with US technology.

If you are interested in such debates, read the book: "The Wealth and Poverty of Nations: Why Some Are So Rich and Some So Poor" by David Landes

Link: http://www.amazon.com/gp/product/0393318885/002-0074640-3561603?v=glance&n=283155

درست ولی هر کسی را بهر کاری ساخته اند
همينکه يکی مثل شما وقتش رو برای research ميزاره و بعد نتايج اون و برای ديگران به نمايش
ميگذاره راه رو برای عده ديگه ای صاف ميکنه پس حتی اگر کار شما کامل نيست ولی لازمه اوليه است
درست مثل همون طبقه بندی دانشمند صنعتگر و هنرمند ميمونه
چه بسا که در پی تحقيقات شما industry به فراورده های بی نظيری برسه
پس يک جورايی شما زکات علمت رو دادی