دستگاه های موسیقی سنتی

موسيقي ايراني تنها موسيقي فارسي نيست
مي‌گويد: چو ايران مباشد تن من مباد! اما هيچ وقت نمي‌خواهد تصور كند در همسايگي‌اش قوميت‌هاي بسياري وجود دارند كه مجموعه‌اي به نام ايران را در طول هزاران سال شكل داده‌اند. برداشت برخي از ايران فراتر از تهران ساخته‌ي آقامحمدخان نرفته است. مي‌گويد چو ايران مباشد تن من مباد اما تمام برداشت او از اين شعار فقط جنبه‌ي سياسي دارد و هيچ وقت حاضر نيست به جنبه‌هاي فرهنگي و اجتماعي آن فكر كند و حرف ديگر «ايرانيان» را هم بپذيرد.
مي‌گويد چو ايران مباشد تن من مباد اما حاضر نيست غير از موسيقي خارجي به «موسيقي نواحي» و آواهاي هم‌وطنانش گوش دهد چون آن را در حد و كلاس خود نمي‌داند و نمي‌داند كه آن پيرمرد دوتارنواز خراساني با آن ساز ساده‌اش ملودي‌هايي پديد مي‌آورد كه گاه شگفت‌انگيزتر از هر اركستري است. چون اكتاو پايين آن را در حد و استاندارد سليقه‌ي خود نمي‌بيند!
«موسيقي ايراني» تمام آن چيزي نيست كه در نوار كاست‌ها و آلبوم‌ها و كنسرت‌ها مي‌شنويم. موسيقي ايراني يادگار هزاران خواننده و نوازنده‌هاي بعضاً گمنامي است كه هر يك براي خود «باربد»ي هستند و چون بي‌نام و نشانند و كنسرت و آلبوم و پوستر و هياهو ندارند اين چنين مهجور و مورد بي‌مهري ما قرار گرفته‌اند. آيا «بخشي‌»ها و «عاشيق»‌ها همان خنياگران ايران باستان نيستند كه فلان باستان‌پرست‌ افراطي از وطن آريايي مي‌گويد اما هرگز نمي‌داند چنين كساني هم وجود دارند!؟

ما بايد سليقه‌ي موسيقي خود را در هجوم ابتذال مرمت كنيم. اين به مفهوم واپس‌گرايي و تعصب نيست. توجه به زيبايي‌ها و جنبه‌هاي مثبتي است كه خود داريم. اين جستن يار است در خانه و يافتن جام جم نه از بيگانه كه از خويشتن و همخانه‌هاي ماست. نه تنها كلاس گذاشتن و هنردوست بودن وابستگي كامل به موسيقي غربي نيست بلكه تعريف موسيقي ايراني نيز تنها موسيقي فارسي نيست و منشاء لوس‌آنجلسي و تهرانجلسي هم ندارد. موسيقي نواحي ايران در سيطره‌ي موسيقي‌‌هاي ديگر به ويژه موسيقي‌هاي عامه‌پسند فارسي و غربي رو به احتضار است و اگر ما خودمان نتوانيم و نخواهيم به آن توجه كنيم همين اندك گنجينه‌هاي بازمانده نيز از ميان خواهد رفت.
شايد بهتر باشد از تعصب به فلان خواننده و نوازنده‌ي مطرح دست برداريم چه همه محترم و عزيز هستند و براي فرهنگ و هنر انساني تلاش كرده‌اند اما هنر انحصاري نيست. شايد معني تصانيف و آوازهاي محلي را درك نكنيم اما موسيقي و هنر زباني جهاني است. تعصب قومي مطلق هم در اين مورد فايده‌اي ندارد، بايد ديگران را نيز باور داشت. چه اشكالي دارد مثلاً من فارس زبان گاهي موسيقي مقامي آذري گوش دهم و زيبايي‌ها و ريزه‌كاري‌هاي آن را مرور كنم يا من ترك زبان دنبال معنا و مفهوم آن آواهاي بلوچي باشم؟

بهار
بهار دلکش رسيد و دل به جا نباشد
از آنکه دلبر دمي به فکر ما نباشد
در اين بهار اي صنم بيا و آشتي کن
که جنگ و کين با من حزين روا نباشد
صبحدم بلبل بر درخت گل -خدا- به خنده مي گفت.نازنينان را، مه جبينان را، خدا وفا نباشد
اگر که با اين دل حزين تو عهد بستي، حبيب من، آخ با رقيب من چرا نشستي
چرا دلم را، عزيز من، از کينه خستي
اگر که با اين دل حزين تو عهد بستي، عزيز من، آخ با رقيب من چرا نشستي
چرا دلم را، حبيب من، از کينه خستي
بيا در برم از وفا يک شب اي مه مخشب
تازه کن عهدي، خدا، که بر شکستي
بيا در برم از وفا يک شب اي مه مخشب
تازه کن عهدي، جانم، که بر شکستي
---------------------------------------------
تار:استاد محمد رضا لطفي
آواز:استاد محمد رضا شجريان
اجرا شده در دستگاه ابوعطا - کاست عشق داند

در تصنيف بالا نخشب به جاي "مخشب" درست است.

كوكهاي مختلف براي يك قطعه
آيا ميدانيد ماهور سل چيست و چه فرقي با ماهور دو يا فا دارد ؟
اصولا طبق تئوري مي توان هر دستگاهي را از هر پرده اي آغاز کرد و آنچه که در اجراي يک قطعه موسيقي مهم است رعايت فواصل موسيقايي است و اگر فقط اين فاصله ها درست اجرا شوند آهنگ صحيح به گوش ميرسد .
اکنون اين سوال پيش مي آيد که اصولا چه نيازي است که يک آهنگ ر ا در مايه هاي ديگر بنوازيم ؟
شايد براي شما پيش آمده باشد که بخواهيد يک آهنگ را همراه خواننده بخوانيد ولي بعضي قسمت ها از توان حنجره شما خارج بودند . اصولا هر کسي داراي محدوده صوتي خاصي است که با ديگران فرق دارد بنابراين آهنگسازان و تنظيم کنندگان تصنيف ها با توجه به توانايي خواننده قطعه را در مايه اي مينويسند که او بتواند آن را اجرا کند .
مثلا در دوره قاجار هنگام کوک کردن ساز کمانچه براي خوانندگان زن گوشي ساز را به سمت چپ ميچرخاندند تا کوک سيم را زيرتر کنند چون صداي زنها از مردها زيرتر است و اصطلاح چپ کوک براي زنها و راست کوک براي مردها از اين دوره به يادگار مانده است .
يکي ديگر از مزاياي کوک هاي گوناگون سازها اين است که :
مثلا در سه تار اگر بخواهيم بيات اصفهان سل بنوازيم نت فا ، ديز ميشود و اگر سيم هاي سه تار دو-دو-سل-دو کوک باشند براي نواختن فا ديز در بم انگشت گذاري به علت فاصله پرده سل سيم زرد و فا ديز سيم بم کمي مشکل ميشود ولي اگر سه تار را دو- دو –ر- ر کوک کنيم اين فاصله براي انگشت گذاري راحت تر ميشود ولي البته دقت کنيد اين تنها دليل براي اين تغيير کوک نيست و اين کار مزاياي ديگري نيز دارد از جمله هنگام اجراي چهار مضرابها قابليت هاي خوبي در اختيار نوازنده قرار مي دهد که در آينده درباره آن گفتگو خواهيم کرد .
براي نمونه نت تصنيف مرغ سحر ساخته مرتضي ني داوود بر اساس کتاب آقاي ذوالفنون در ماهور دو (دو – سل – دو – دو)و سل ( دو –سل – ر –ر )و فا( دو- فا –دو –دو) نوشته شده است که مي توانيد با اجراي آنها مطلب فوق را بهتر درک کنيد.

نقل قول:

آنچه که در اجراي يک قطعه موسيقي مهم است رعايت فواصل موسيقايي است

واقعا با اين نکته موافقم چون برای يک آدم مبتدی و يا شخصی که حتی نت رو نميشناسه
اگر يک نت اشتباهی نواخته بشه اونقدر نشون نميده که بيتهای اون نت اشتباهی نواخته بشن

سري به سايت http://www.persiandel.com بزنيد خيلي پرباره! در زمينه موسيقي سنتي و ايران و لينکها و فايلهاي موزيک و اشعار معروف و عالي داره! Smile

خيلي خوشحالم که اين مطالب اينجا عنوان شده ... البته سطح بيشترش از حد سواد من خيلي خيلي بالاتره...ولي خب تلاش خودمو مي کنم بفهمم!!

pantea نوشته بود:

سري به سايت http://www.persiandel.com بزنيد خيلي پرباره! در زمينه موسيقي سنتي و ايران و لينکها و فايلهاي موزيک و اشعار معروف و عالي داره! Smile

بيشتر مطالب موجود در اين موضوع از وبلاگ «گلهاي رنگارنگ» به آدرس www.persiandel.com يا www.harmonia.ir بدون ذکر مرجع دقيقاً توسط آقاي «نورالدين» کپي شده است. باز هم خدا پدر pantea را بيامرزه که يه اشاره اي کرد.

آقاي نورالدين! حتي يک لحظه هم فکر نکرديد که عدم ذکر مرجع و POST کردن اين مطالب به نام خودتون مي تونه بي احترامي به کسي باشه که نزديک به چهار سال اين مطالب را جمع آوري کرده؟!!

بچه برقي 78 نوشته بود:

pantea نوشته بود:

سري به سايت http://www.persiandel.com بزنيد خيلي پرباره! در زمينه موسيقي سنتي و ايران و لينکها و فايلهاي موزيک و اشعار معروف و عالي داره! Smile

بيشتر مطالب موجود در اين موضوع از وبلاگ «گلهاي رنگارنگ» به آدرس www.persiandel.com يا www.harmonia.ir بدون ذکر مرجع دقيقاً توسط آقاي «نورالدين» کپي شده است. باز هم خدا پدر pantea را بيامرزه که يه اشاره اي کرد.

آقاي نورالدين! حتي يک لحظه هم فکر نکرديد که عدم ذکر مرجع و POST کردن اين مطالب به نام خودتون مي تونه بي احترامي به کسي باشه که نزديک به چهار سال اين مطالب را جمع آوري کرده؟!!

That's very regretable Sad

Now, aren't you supposed to be sleeping at this time? Wink

Omid نوشته بود:

Now, aren't you supposed to be sleeping at this time? Wink

منتظرم اذان صبح را بگن بعد بخوابم. اخه نماز اول وقت يه حال و حواي ديگه داره. Smile

اگه بلندگوي مسجد المهدي درست روبروي پنجره اتاقت بود، شما هم همين کار را مي کردي. Mr. Green

بچه برقي 78 نوشته بود:

Omid نوشته بود:

Now, aren't you supposed to be sleeping at this time? Wink

منتظرم اذان صبح را بگن بعد بخوابم. اخه نماز اول وقت يه حال و حواي ديگه داره. Smile

اگه بلندگوي مسجد المهدي درست روبروي پنجره اتاقت بود، شما هم همين کار را مي کردي. Mr. Green

Now that you are such a holy person, I better give you a prize:

http://www.youtube.com/watch?v=gEe2j43X-Ms&search=tango

enjoy Razz

Omid نوشته بود:

بچه برقي 78 نوشته بود:

Omid نوشته بود:

Now, aren't you supposed to be sleeping at this time? Wink

منتظرم اذان صبح را بگن بعد بخوابم. اخه نماز اول وقت يه حال و حواي ديگه داره. Smile

اگه بلندگوي مسجد المهدي درست روبروي پنجره اتاقت بود، شما هم همين کار را مي کردي. Mr. Green

Now that you are such a holy person, I better give you a prize:

http://www.youtube.com/watch?v=gEe2j43X-Ms&search=tango

enjoy Razz

I think you are a tango lover, Check it out!
http://www.persianbb.com/viewtopic.php?p=22183#22183

با سلام
من قبلا عذر خواهي خودم را از شما اعلام نموده ام. فکر کنم مطالبي که کپي کرده ام مربوط به قبل از عيد امسال باشد و از آن موقع اين اولين بار ورود من به اين سايت است. هدف اين نبود که اعلام کنم اين مطالب از من است بلکه آشنايي دوستان بوده است ،هر چند مي دانم که انها به اين موارد آشناتر از من هستند.
بار ديگر عذرخواهي خودرا بيان مي نمايم.

نکن به چشم حقارت نگاه در من مست
که آبروي شريعت بدين قدر نرود
سياه نامه تر از خود کسي نمي بينم
چگونه چون قلمم دوددل بسر نرود

نورالدين نوشته بود:

با سلام
من قبلا عذر خواهي خودم را از شما اعلام نموده ام. فکر کنم مطالبي که کپي کرده ام مربوط به قبل از عيد امسال باشد و از آن موقع اين اولين بار ورود من به اين سايت است. هدف اين نبود که اعلام کنم اين مطالب از من است بلکه آشنايي دوستان بوده است ،هر چند مي دانم که انها به اين موارد آشناتر از من هستند.
بار ديگر عذرخواهي خودرا بيان مي نمايم.

نکن به چشم حقارت نگاه در من مست
که آبروي شريعت بدين قدر نرود
سياه نامه تر از خود کسي نمي بينم
چگونه چون قلمم دوددل بسر نرود

با اين جوابي که دادي من خودم شرمنده شدم. Brick wall

بابا بي خيال!
دمت و گرم و سرت خوش باد!

دست بر قضا هم نورالدين و هم بچه برقي از اون هنرمندهاي خيلي توپ هستند. Applause